İçeriğe geç

Beslenme ve çürük

Şekersiz sakız çocukların dişlerine faydalı mı?

Şekersiz sakızın dişlere iyi geldiğini çoğu ebeveyn duymuştur, ama bu bilginin çocuklar için ne anlama geldiği pek konuşulmaz. Doğru yaşta ve doğru zamanda çiğnenen şekersiz sakız, yemekten sonra ağzın kendini toparlamasına yardım eden küçük bir destektir. Bu yazıda sakızın ağızda ne yaptığını, hangi yaştan itibaren uygun olabileceğini, etiketin nasıl okunacağını ve sakızın hangi durumlarda sorun çıkarabileceğini anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Sakız ağızda ne yapar?

Sakızın dişlere faydası büyük ölçüde çiğnemenin kendisinden gelir. Çiğneme ve tat, tükürük bezlerini uyarır ve tükürük akışını belirgin biçimde artırır. Tükürük, yemekten sonra plak bakterilerinin ürettiği asidi nötrler, ağızdaki besin artıklarını temizler ve mineye kalsiyum ile fosfat taşıyarak onarımına yardım eder.

Bu etki yalnızca şekersiz sakız için geçerlidir. Şekerli sakız da tükürüğü artırır, ama aynı zamanda plak bakterilerine yeni bir şeker kaynağı verir ve ağızda uzun süre kaldığı için asit atağını uzatır. Bu nedenle şekerli sakız dişler açısından şekerleme gibi değerlendirilir.

Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA), yemekten sonra yaklaşık 20 dakika şekersiz sakız çiğnemenin çürük riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtir. Bu öneri fırçalamanın ve diş ipinin yerine geçmez; onlara eklenen bir destek olarak düşünülmelidir.

Ksilitol, sorbitol ve diğer tatlandırıcılar

Şekersiz sakızlar ksilitol, sorbitol, maltitol, eritritol ya da yoğun tatlandırıcılarla tatlandırılır. Bu maddelerin çoğu plak bakterileri tarafından kolayca asite dönüştürülemez, bu yüzden dişler için şeker gibi davranmaz.

Ksilitol bunların arasında en çok araştırılanıdır. Bakterilerin ksilitolü kullanamadığı ve düzenli tüketimde bazı çürük bakterilerinin miktarını azaltabileceği düşünülür. Ancak çocuklarda ksilitolün sakızın genel etkisinin ötesinde ayrı bir koruma sağlayıp sağlamadığı konusunda araştırma sonuçları aynı yönde değildir. Bu nedenle ksilitollü sakız, tek başına koruma sağlayan bir ürün olarak değil, iyi bir şekersiz sakız seçeneği olarak görülmelidir.

Bu tatlandırıcılar fazla miktarda alındığında gaz, karın ağrısı ve ishal yapabilir. Çocuğun günde birkaç sakızdan fazlasını çiğnememesi ve sakızın şekerleme gibi sürekli el altında bulunmaması bu yüzden de önemlidir.

Hangi yaşta sakız çiğnenebilir?

Sakızda belirleyici olan takvim yaşından çok çocuğun becerisidir. Sakızı yutmadan çiğneyebilmek, istendiğinde ağzından çıkarıp kâğıda sarabilmek ve çiğnerken koşmamak, oynamamak gerekir. Bu beceriler çoğu çocukta okul çağına doğru yerleşir.

Okul öncesi yaştaki küçük çocuklarda sakız soluk yoluna kaçma riski taşır ve yutulan sakızlar nadiren de olsa sindirim sisteminde sorun yaratabilir. Bu yaş grubunda sakıza gerek yoktur; yemekten sonra su içirmek ve dişleri düzenli fırçalamak aynı amaca hizmet eder.

Çocuğunuz sakızı yutma alışkanlığındaysa ya da sakızı sürekli ağzında tutmak istiyorsa bir süre ara vermek daha uygundur. Sakız, gün boyu çiğnenen bir oyuncak değil, belli anlarda kullanılan bir alışkanlık olmalıdır.

Ne zaman ve nasıl çiğnenmeli?

Sakızın en yararlı olduğu an, fırçalamanın mümkün olmadığı öğünlerin hemen sonrasıdır. Okulda öğle yemeğinden sonra, bir doğum günü pastasının ya da gezide yenen bir atıştırmalığın ardından çiğnenen şekersiz sakız, ağzın daha hızlı dengeye dönmesine yardım eder.

Sakızı saatlerce çiğnemek ek bir fayda sağlamaz; çene kaslarını yorabilir ve çene ekleminde ağrıya yol açabilir. Kısa bir süre çiğnedikten sonra sakızı kâğıda sarıp çöpe atmak yeterlidir.

  • Yemekten ya da atıştırmadan sonra, fırçalama mümkün değilse çiğneyin.
  • ADA'ya göre yemekten sonra yaklaşık 20 dakika çiğnemek yeterlidir; saatlerce çiğnemeyin.
  • Oturarak çiğneyin; koşarken, oyun oynarken ya da yatarken çiğnemeyin.
  • Sakızı yutmayın, kâğıda sarıp çöpe atın.
  • Akşam fırçalamasının yerine sakız çiğnemeyin.

Sakız seçerken etikette nelere bakılır?

Paketin üzerinde "şekersiz" yazması ilk ölçüttür. İçindekiler listesinde şeker, glukoz şurubu ya da dekstroz gibi şekerler yer almamalıdır. Tatlandırıcının adı listenin ilk sıralarında ksilitol, sorbitol ya da maltitol olarak geçer.

Bazı sakızlarda aspartam bulunur ve paketin üzerinde fenilalanin içerdiğine dair bir uyarı yer alır. Fenilketonüri tanısı olan çocukların bu ürünleri kullanmaması gerekir. Ayrıca güçlü nane aromalı ya da asitli meyve aromalı sakızlar bazı çocukların ağzında yanma hissi yapabilir; böyle bir yakınma olursa daha hafif aromalı bir ürüne geçilebilir.

Ev güvenliği açısından bir not: Ksilitol köpekler için zehirlidir. Evde köpek varsa ksilitollü sakızlar, şekerlemeler ve diş macunları onların ulaşamayacağı bir yerde saklanmalıdır.

Okulda, yolculukta ve özel günlerde sakız

Pek çok okulda sınıfta sakız çiğnemek yasaktır ve bu kurala uymak gerekir. Sakızın en işe yaradığı an zaten ders saati değil, öğle yemeğinden ya da teneffüste yenen bir atıştırmalıktan hemen sonraki kısa süredir. Çocuğunuzla okul kurallarını birlikte konuşup sakızı ne zaman kullanabileceğini belirlemek, hem öğretmeniyle sorun yaşamasını önler hem de sakızı amacına uygun bir alışkanlık hâline getirir.

Uzun yolculuklarda, okul gezilerinde ve doğum günü gibi şekerli yiyeceklerin bol olduğu günlerde fırçalama çoğu zaman mümkün olmaz. Bu günlerde çantaya konan birkaç şekersiz sakız ve bir şişe su, ağzın gün boyu asitli kalmasını bir ölçüde önler. Uçak yolculuğunda kalkış ve iniş sırasında sakız çiğnemek kulaktaki basınç hissini de hafifletebilir; bu da çoğu çocuğun hoşuna giden ek bir faydadır.

Sakızı ödül ya da şekerleme yerine kullanmamaya dikkat edin. Sakız bir "tatlı" olarak sunulduğunda çocuk onu gün boyu istemeye başlar. Yemekten sonra ağzı toparlayan bir alışkanlık olarak anlatıldığında ise sınırını kabul etmek daha kolay olur.

Sakızın sorun çıkarabileceği durumlar

Sabit ortodontik tel, yer tutucu ya da başka bir aparey kullanan çocuklarda sakız aparelerin arasına yapışabilir ve bazı parçaları yerinden oynatabilir. Bu çocukların sakız çiğneyip çiğneyemeyeceğini hekimine sorması gerekir.

Çiğnerken çene ekleminde ağrı, ses ya da ağzını açmakta zorlanma yaşayan, gece diş gıcırdatan çocuklarda uzun süreli sakız çiğnemek yakınmaları artırabilir. Yeni dolgu yapılmış ya da geçici dolgusu olan dişlerde de yapışkan sakızlar dolguyu zorlayabilir.

Sakız, ağız kokusunu bir süre maskeleyebilir ama nedenini ortadan kaldırmaz. Ağız kokusu sürekliyse dil kaplanması, çürük, diş eti iltihabı ya da burun ve boğaz kaynaklı nedenler araştırılmalıdır.

Ne zaman diş hekimine başvurmalı?

Sakız çiğnerken bir dişte ağrı, çiğneme sonrası çene ekleminde sürekli ağrı ya da ağzını tam açamama, dolgunun sakıza yapışıp düşmesi gibi durumlarda muayene planlayın. Ağız kokusu düzenli fırçalamaya rağmen geçmiyorsa bunun da nedeninin araştırılması gerekir.

Çürük riski yüksek olan çocuklarda sakız, hekimin önerdiği koruyucu planın küçük bir parçası olabilir. Hangi yöntemlerin çocuğunuz için uygun olduğuna muayene sonrasında birlikte karar verilir.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Muayenede çocuğun gün içinde nerede ve ne zaman yemek yediğini, okulda fırçalama imkânı olup olmadığını konuşuruz. Uygun yaştaki çocuklarda şekersiz sakızı, fırçalamanın mümkün olmadığı anlar için küçük bir yardımcı olarak anlatırız.

Aparey kullanan, çene ekleminde yakınması olan ya da çürük riski yüksek çocuklarda sakızın uygun olup olmadığını bulgulara göre aileyle birlikte değerlendiririz. Florür uygulaması ve fissür örtücü gibi koruyucu adımların gerekip gerekmediğine muayenede karar veririz.

Sık sorulanlar

Şekersiz sakız diş fırçalamanın yerini tutar mı?

Tutmaz. Şekersiz sakız tükürüğü artırarak yemekten sonra ağzın dengeye dönmesine yardım eder ama plağı fırça gibi uzaklaştırmaz ve florür sağlamaz. Günde iki kez florürlü macunla fırçalama ve uygun yaşta diş ipi kullanımı temel bakım olarak kalır.

Kaç yaşındaki çocuk sakız çiğneyebilir?

Takvimden çok çocuğun becerisine bakılır. Sakızı yutmadan çiğneyebilen, istendiğinde ağzından çıkarıp atabilen çocuklar için uygundur; bu beceriler çoğu çocukta okul çağına doğru yerleşir. Okul öncesi yaşta soluk yoluna kaçma riski nedeniyle sakız önerilmez.

Çocuk sakızı yutarsa ne olur?

Ara sıra yutulan tek bir sakız çoğu zaman sorun yaratmadan vücuttan atılır. Sık sık ve çok sayıda sakız yutmak ise nadiren de olsa sindirim sisteminde tıkanmaya yol açabilir. Karın ağrısı, kusma ya da kabızlık gelişirse çocuk doktorunuza başvurun.

Ksilitollü sakız diğer şekersiz sakızlardan daha mı faydalı?

Ksilitol, bakterilerin kullanamadığı ve en çok araştırılan tatlandırıcıdır. Ancak çocuklarda ksilitolün sakızın genel tükürük etkisinin ötesinde ek bir koruma sağlayıp sağlamadığı konusunda sonuçlar aynı yönde değildir. Şekersiz olması temel ölçüttür.

Çok sakız çiğnemenin zararı var mı?

Sakızdaki şeker alkolleri fazla miktarda alındığında gaz, karın ağrısı ve ishal yapabilir. Uzun süre çiğnemek ayrıca çene kaslarını yorabilir ve eklem ağrısına yol açabilir. Günde birkaç kez, yemeklerden sonra kısa süre çiğnemek yeterlidir.

Diş teli takan çocuk sakız çiğneyebilir mi?

Sabit tel ya da aparey kullanan çocuklarda sakız tellerin ve parçaların arasına yapışabilir, bazı parçaları yerinden oynatabilir. Bu nedenle sakız çiğnemeden önce çocuğu takip eden hekimin önerisini almak gerekir; her apareyde durum farklıdır.

Sakız ağız kokusunu giderir mi?

Sakız ağız kokusunu kısa bir süre maskeler ve tükürüğü artırarak ağzın kurumasını azaltır, ama kokunun nedenini ortadan kaldırmaz. Düzenli fırçalamaya ve dil temizliğine rağmen süren ağız kokusunda çürük, diş eti iltihabı ya da burun ve boğaz kaynaklı nedenler araştırılmalıdır.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.