İçeriğe geç

Ağız bakımı ve fırçalama

Çocuklarda dil temizliği ve ağız kokusu

Sabah uyanan çocuğun nefesindeki kokuyu fark eden ebeveynler çoğu zaman önce dişleri suçlar. Oysa çocuklarda ağız kokusunun en sık kaynaklarından biri, dilin üst yüzeyinde biriken ince tabakadır ve birkaç saniyelik bir temizlikle belirgin şekilde azalabilir. Bu yazıda dilin neden temizlenmesi gerektiğini, yaşa göre nasıl temizleneceğini, ağız kokusunun ağız dışındaki nedenlerini ve hangi kokularda beklemeden hekime başvurmak gerektiğini anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Dilin üzerinde ne birikir?

Dilin üst yüzeyi düz değildir; tat tomurcuklarını da içeren çok sayıda küçük çıkıntıyla kaplıdır. Bu çıkıntıların arasında dökülen hücreler, yiyecek artıkları ve bakteriler birikir. Özellikle dilin arka kısmında, tükürüğün ve yemeklerin daha az temizlediği bölgede bu birikim beyaz ya da sarımsı ince bir tabaka olarak görülebilir.

Bu tabakadaki bakteriler, proteinleri parçalarken kükürt içeren, keskin kokulu gazlar üretir. Ağız kokusu dediğimiz şeyin önemli bir kısmı bu gazlardan kaynaklanır. Bu yüzden dişler düzgün fırçalandığı hâlde koku devam eden çocuklarda ilk bakılacak yer çoğunlukla dilin arka kısmıdır.

Dil temizliği ağız kokusunu azaltmanın yanında tat algısını da olumlu etkileyebilir ve ağızdaki genel bakteri yükünü düşürür. Ancak dil temizliği, diş fırçalamanın ve gerektiğinde diş ipinin yerini tutmaz; çürükten korunma için asıl adım dişlerin florürlü macunla fırçalanmasıdır.

Sabah ağız kokusu normal mi?

Uyku sırasında tükürük akışı belirgin şekilde azalır. Tükürük, ağzı sürekli yıkayan ve bakterilerin çoğalmasını sınırlayan doğal bir temizleyicidir. Gece bu temizlik yavaşladığı için sabahları hem çocuklarda hem yetişkinlerde hafif bir ağız kokusu görülmesi normaldir.

Sabah kokusu, kahvaltı edilip dişler fırçalandıktan ve su içildikten sonra büyük ölçüde geçer. Gün boyunca devam eden, fırçalamaya rağmen azalmayan ya da ailenin başkaları tarafından da fark edilen bir koku ise farklı bir nedene işaret edebilir ve araştırılmalıdır.

Ağızdan nefes alan çocuklarda sabah kokusu daha belirgindir, çünkü ağız gece boyunca kurur. Horlama, uykuda ağzın açık kalması, sürekli burun tıkanıklığı ve sabah ağız kuruluğu birlikte görülüyorsa bu durum çocuk doktoru ya da kulak burun boğaz hekimiyle de konuşulmalıdır.

Dil yaşa göre nasıl temizlenir?

Bebeklerde dişler çıkmadan önce dil ve diş etleri, ılık suyla nemlendirilmiş temiz bir gazlı bez ya da parmak fırçasıyla günde bir kez nazikçe silinebilir. Anne sütü ya da mama alan bebeklerde dilin üzerinde ince beyaz bir süt tabakası görülmesi sık rastlanan bir durumdur ve silmekle kolayca kalkar.

Dişler çıktıktan sonra dil, diş fırçalamanın sonunda aynı yumuşak fırçayla temizlenebilir. Fırça dilin arka kısmına, öğürme refleksini tetiklemeyecek kadar uzatılır ve geriden öne doğru hafif sıyırma hareketleriyle birkaç kez çekilir. Fırçaya ekstra macun koymaya gerek yoktur.

Okul çağındaki çocuklarda, fırçayla dil temizliğinde öğürme sorun oluyorsa çocuklar için üretilmiş plastik dil sıyırıcılar kullanılabilir. Sıyırıcı dilin üzerine düz olarak yerleştirilir, hafifçe bastırılarak öne doğru çekilir ve her çekişten sonra suyla durulanır.

  • Dili dışarı çıkarmasını ve ağzından nefes almasını isteyin; bu, öğürmeyi azaltır.
  • Fırçayı ya da sıyırıcıyı dilin ortasından başlatıp arkaya doğru kademeli ilerleyin.
  • Hareket her zaman geriden öne doğru olsun, ileri geri sürtmeyin.
  • Üç-dört çekiş genellikle yeterlidir; dil kızarıyor ya da acıyorsa fazla bastırıyorsunuz demektir.
  • Bitince ağız suyla çalkalanabilir; ancak diş fırçalamadan hemen sonra yapılıyorsa bol suyla çalkalamaktan kaçının.

Ağız içindeki diğer koku kaynakları

Dil temizlenmesine rağmen koku devam ediyorsa ağız içinde başka bir kaynak olabilir. Çürük dişlerin içinde biriken yiyecek artıkları, dişler arasında temizlenmeyen bölgeler, diş eti iltihabı ve kanaması, ağızda kalan bir süt dişinin çevresindeki enfeksiyon ya da apse belirgin bir koku yapabilir.

Diş değişim döneminde sallanan süt dişlerinin çevresi de koku kaynağı olabilir. Sallanan diş çocuğun canını yaktığı için o bölge fırçalanmaz ve diş eti kenarında artıklar birikir. Bu bölgeyi yumuşak bir fırçayla nazikçe temizlemek, hem kokuyu hem de diş eti iltihabını azaltır.

Ortodontik apareyler, hareketli plaklar ve yer tutucular da düzenli temizlenmediğinde koku biriktirir. Hareketli apareylerin her gün ayrıca fırçalanması ve tedaviyi yürüten hekimin önerdiği şekilde saklanması gerekir.

Ağız dışındaki nedenler

Çocuklarda ağız kokusunun bir kısmı ağızdan değil, burun, boğaz ve sindirim sisteminden kaynaklanır. Büyümüş geniz eti ve bademcikler, kronik sinüzit, sık tekrarlayan boğaz enfeksiyonları ve bademciklerin üzerindeki çukurlarda biriken beyaz, kötü kokulu tanecikler bunlardan bazılarıdır.

Küçük çocuklarda tek taraflı, kötü kokulu burun akıntısıyla birlikte görülen ağız kokusu, burna kaçmış küçük bir yabancı cismin işareti olabilir. Boncuk, oyuncak parçası ya da yiyecek gibi bir cisim burunda günlerce kalıp enfeksiyona yol açabilir. Bu durumda beklemeden çocuk doktoruna ya da kulak burun boğaz hekimine başvurulmalıdır.

Ateşli hastalıklar, yeterince su içmemek, uzun süre aç kalmak ve bazı ilaçlar da ağız kurumasına bağlı geçici koku yapabilir. Hastalık geçip sıvı alımı düzeldiğinde bu koku genellikle kaybolur.

Beklemeden başvurulması gereken durumlar

Ağız kokusunun çoğu zararsızdır, ama bazı kokular ve eşlik eden belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Özellikle nefeste meyvemsi ya da aseton benzeri bir koku ile birlikte çok su içme, sık idrara çıkma, kilo kaybı, halsizlik, karın ağrısı ya da kusma varsa bu tablo kan şekerinin yüksekliğine bağlı ciddi bir durumun işareti olabilir ve beklemeden acil servise başvurulmalıdır.

Aşağıdaki durumlarda da kısa sürede muayene planlayın:

  • Yüzde, diş etinde ya da çene altında şişlik, ateş ve kötü koku birlikte görülüyorsa.
  • Diş eti kendiliğinden kanıyor, morarıyor ya da üzerinde yaralar oluşuyorsa.
  • Tek taraflı, kötü kokulu burun akıntısı varsa.
  • Dilde silmekle kalkmayan beyaz plaklar, kızarık alanlar ya da ağrılı yaralar varsa.
  • Horlama, uykuda nefes durması ve sürekli ağızdan nefes alma birlikte görülüyorsa.
  • Koku, düzenli fırçalama ve dil temizliğine rağmen iki-üç haftadır azalmıyorsa.

Evde kokuyu azaltan alışkanlıklar

Gün içinde yeterli su içmek, tükürük akışını destekler ve ağzın kurumasını önler. Okul çantasına bir su şişesi koymak ve yemeklerden sonra ağzı suyla çalkalamak basit ama etkili alışkanlıklardır. Şekerli içecekler ise hem çürük riskini artırır hem de ağızdaki bakteri faaliyetini besler.

Çiğ sebze ve meyve gibi çiğneme gerektiren besinler tükürük akışını artırır. Uzun süre aç kalmak ağız kokusunu belirginleştirebileceği için düzenli öğünler de faydalıdır. Akşam fırçalamasından sonra su dışında bir şey yenip içilmemesi ise hem kokuya hem çürüğe karşı korur.

Ağız kokusunu örtmek için şekerli sakız, nane şekeri ya da kozmetik gargaralara başvurmak sorunu çözmez; şekerli olanlar ayrıca çürük riskini artırır. Kokunun nedenini bulmak ve onu gidermek her zaman daha kalıcı bir yoldur.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Ağız kokusu nedeniyle gelen çocuklarda dişleri, diş etlerini, dilin yüzeyini ve varsa apareyleri birlikte değerlendiririz. Kokunun ağız içinden mi kaynaklandığını, yoksa başka bir hekimin de görmesi gereken bir durum mu olduğunu aileyle açıkça konuşuruz.

Dil temizliğini ve fırçalamayı çocuğun anlayacağı dille, ayna karşısında birlikte deneyerek gösteririz. Çürük ya da diş eti iltihabı gibi bir bulgu varsa tedavi gerekip gerekmediğine muayenede birlikte karar veririz.

Sık sorulanlar

Dilde beyaz tabaka olması hastalık işareti mi?

İnce, silmekle kalkan beyaz bir tabaka çoğu zaman normaldir ve dökülen hücreler, yiyecek artıkları ve bakterilerden oluşur. Silmekle kalkmayan, altında kızarıklık ya da kanama bırakan, ağrılı beyaz plaklar ise pamukçuk gibi bir enfeksiyonun işareti olabilir ve muayene gerektirir.

Dil temizliği hangi yaşta başlar?

Dil, bebeklik döneminden itibaren nemli bir gazlı bezle nazikçe silinebilir. Dişler çıktıktan sonra fırçalamanın sonunda yumuşak fırçayla dilin üzeri de birkaç kez temizlenir. Dil sıyırıcılar genellikle öğürme refleksini kontrol edebilen okul çağındaki çocuklar için daha uygundur.

Dilde harita gibi desenler var, bu tehlikeli mi?

Dilin üzerinde yeri zaman içinde değişen, kenarları beyaz, içi kırmızı düz alanlar coğrafik dil olarak bilinen ve genellikle zararsız bir durumdur. Bazı çocuklarda baharatlı ya da asitli yiyeceklerle hafif yanma yapabilir. Yine de tanı için muayene gerekir; ağrı belirginse hekime söyleyin.

Çocuğun ağız kokusu midesinden olabilir mi?

Mide kaynaklı ağız kokusu çocuklarda sanıldığından daha az görülür. Mide içeriğinin yemek borusuna kaçtığı reflü durumlarında ekşi koku, sık geğirme, öksürük ya da dişlerde aşınma eşlik edebilir. Bu belirtiler varsa çocuk doktorunuzla konuşmanız ve diş muayenesinde de söylemeniz faydalı olur.

Ağız kokusu için çocuklara gargara verilebilir mi?

Gargara ağız kokusunu kısa süre örtebilir ama nedenini gidermez. Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA), hekim ayrıca önermedikçe altı yaşın altındaki çocuklarda gargara kullanılmamasını önerir, çünkü bu yaşta yutulma riski yüksektir. Kokunun nedeni dil üzerindeki tabaka, çürük ya da burun ve boğaz kaynaklı bir sorun olabileceği için önce nedenin araştırılması gerekir.

Dil temizlerken çocuk öğürüyor, ne yapabiliriz?

Dilin yalnızca ön ve orta kısmıyla başlayın, birkaç gün içinde kademeli olarak arkaya ilerleyin. Çocuğun dilini dışarı çıkarıp ağzından nefes alması öğürmeyi azaltır. Fırça başlığı büyük geliyorsa çocuklar için üretilmiş ince bir dil sıyırıcı denenebilir.

Dil temizliği için diş macunu gerekir mi?

Gerekmez. Dil, diş fırçalamanın sonunda fırçada kalan macunla ya da yalnızca nemli fırçayla temizlenebilir. Dile ayrıca macun sürmek köpüğü artırır ve küçük çocuklarda öğürmeyi kolaylaştırabilir. Önemli olan, nazik ve geriden öne doğru birkaç sıyırma hareketidir.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.