Ağızdan nefes almayı nasıl fark edersiniz?
Herkes zaman zaman, örneğin koşarken ya da nezle olduğunda ağızdan nefes alır. Burada söz konusu olan, burun tıkanıklığı olmadığı dönemlerde de süren, alışkanlık hâline gelmiş ağız solunumudur. Bu çoğu zaman en kolay uyku sırasında fark edilir.
Çocuğunuzu uyurken birkaç gece gözlemlemek ve kısa bir video çekmek, hekime durumu anlatırken çok yararlı olur. Aşağıdaki bulgular sürekli ağızdan nefes almayı düşündürür:
Gündüz de bazı ipuçları vardır. Çocuk dikkatini bir şeye verdiğinde, örneğin televizyon izlerken ya da ders çalışırken ağzının açık kaldığını fark edebilirsiniz. Dudaklarını kapatmasını istediğinizde zorlanıyor ya da kısa sürede yeniden açıyorsa bu da not edilmesi gereken bir bulgudur.
- Uykuda ağzın sürekli açık kalması, yastığın salyayla ıslanması.
- Düzenli horlama, uykuda nefesin kısa süreli durması ya da çocuğun nefes almak için çabalaması.
- Huzursuz uyku, sık uyanma, alışılmadık pozisyonlarda, örneğin boyun geriye uzatılmış uyuma.
- Sabahları ağız kuruluğu, dudaklarda çatlama ve ağız kokusu.
- Gündüz dudakların çoğu zaman aralık durması.
- Gündüz yorgunluk, dikkat dağınıklığı ya da huzursuzluk.
Olası nedenler
Çocuklarda ağızdan nefes almanın en sık nedeni burun yolunun daralmasıdır. Büyümüş geniz eti ve bademcikler okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocuklarda sık görülür. Alerjik nezle, tekrarlayan sinüzit ve uzun süren burun tıkanıklığı da çocuğu ağızdan nefes almaya yöneltebilir.
Daha seyrek nedenler arasında burun kemiğindeki eğrilik ve burun içindeki yapısal farklılıklar sayılabilir. Bazı çocuklarda ise başlangıçtaki neden ortadan kalksa bile ağızdan nefes alma bir alışkanlık olarak sürebilir.
Nedenin belirlenmesi diş hekiminin değil, çocuk hekiminin ve kulak burun boğaz hekiminin alanıdır. Diş hekimi muayenede ağızdan nefes almaya eşlik eden bulguları görebilir ve aileyi bu konuda yönlendirebilir.
Dişler ve çene üzerindeki olası etkiler
Burundan nefes alırken dil, dinlenme sırasında damağa yaslanır. Bu baskı, büyüme döneminde üst çenenin genişlemesine katkıda bulunur. Ağızdan nefes alan çocuklarda ise dil çoğu zaman aşağıda, ağız tabanında durur ve yanakların baskısı ağır basar. Bazı çocuklarda bu durum üst çenenin dar ve damağın derin gelişmesine katkıda bulunabilir.
Dar bir üst çene, arka dişlerin çapraz kapanmasına, yani üst arka dişlerin alt dişlerin içinde kalmasına yol açabilir. Ön dişler arasında açıklık, ön dişlerde çapraşıklık ve yüzün alt kısmının uzun görünmesi de ağızdan nefes almanın eşlik edebildiği bulgulardandır.
Bu etkilerin hepsi her çocukta görülmez ve ağızdan nefes almanın çene gelişimi üzerindeki etkisinin büyüklüğü konusunda farklı görüşler vardır. Yine de bu bulgular birlikte görüldüğünde, hem solunumun hem de çene gelişiminin değerlendirilmesi önerilir.
Ağız kuruluğu, çürük ve diş eti
Tükürük, dişleri koruyan önemli bir savunma mekanizmasıdır. Asitleri nötralize eder, yiyecek artıklarını temizler ve minenin onarımına yardım eder. Ağızdan nefes alan çocuklarda, özellikle gece boyunca ağız kurur ve bu koruma azalır.
Bu nedenle ağızdan nefes alan çocuklarda çürük riski artabilir. Üst ön dişlerin çevresindeki diş eti de havayla sürekli temas nedeniyle kuruyabilir, kızarabilir ve şişebilir. Bu tür diş eti iltihabı yalnızca fırçalamayla tam olarak düzelmeyebilir.
Bu çocuklarda evde ağız bakımına ek olarak hekim, çürük riskine göre florür uygulamaları ya da daha sık kontrol önerebilir. Yatmadan önce dişlerin iyi fırçalanması ve gece şekerli içecek verilmemesi bu dönemde özellikle önemlidir.
Kuru bir ağızda ağız kokusu da daha belirgin olabilir. Bu koku çoğu zaman ağız kuruluğuyla ilgilidir ve fırçalamayla tam olarak geçmeyebilir.
Uyku ve genel sağlık
Ağızdan nefes alma ve horlama, bazı çocuklarda uykuda solunum bozukluğunun bir parçası olabilir. Uykuda nefesin tekrar tekrar daralması ya da durması uyku kalitesini düşürür. Bu çocuklarda gündüz yorgunluk, dikkat sorunları, huzursuzluk, sabah baş ağrısı ve bazen büyümede yavaşlama görülebilir.
Uykuda nefesin durduğunu fark ediyorsanız, çocuğunuz düzenli horluyorsa ya da gündüz belirgin yorgunluk ve dikkat sorunları varsa bunu bir diş sorunu olarak değil, öncelikle bir sağlık sorunu olarak ele alın ve çocuk hekimine başvurun. Gerekirse uyku değerlendirmesi ve kulak burun boğaz muayenesi planlanır.
Tedavide ekip yaklaşımı
Ağızdan nefes almanın ele alınmasında ilk adım, burun yolunu daraltan nedenin belirlenmesidir. Alerjik nezle, geniz eti ya da bademcik büyümesi gibi nedenler çocuk hekimi ve kulak burun boğaz hekimi tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir.
Diş hekimi bu süreçte çene gelişimini ve kapanışı değerlendirir. Dar bir üst çene varsa, büyüme dönemindeki çocuklarda çene genişletme apareyleri gündeme gelebilir. Üst çenenin genişletilmesi, bazı çocuklarda burun tabanının da genişlemesine katkıda bulunabilir; ancak bu tek başına solunum sorununun tedavisi olarak görülmemelidir.
Neden ortadan kalktıktan sonra ağızdan nefes alma bir alışkanlık olarak sürüyorsa, dudak kapanışını ve dilin dinlenme konumunu çalıştıran egzersizler ya da kas dengesini hedefleyen çıkarılabilen apareyler, yani telsiz ortodonti yaklaşımları değerlendirilebilir.
Evde neler yapılabilir?
Ağızdan nefes almanın nedeni muayene ile belirlenmelidir; evde yapılabilecekler bunun yerini tutmaz. Ancak bazı adımlar çocuğun rahat etmesine ve ağız sağlığının korunmasına yardım eder.
Uyku sırasında ağzı kapatmak için bant gibi yöntemleri çocuklarda kendiliğinden uygulamayın. Burun yolu açık değilse bu yöntem güvenli değildir.
- Çocuğunuzun uykusunu birkaç gece gözlemleyin, horlama ve nefes duraklamalarını not edin, kısa bir video çekin.
- Burun tıkanıklığı sık oluyorsa çocuk hekiminize danışın; burun spreyleri dahil ilaçları hekim önerisi olmadan uzun süre kullanmayın.
- Yatmadan önce dişleri iyi fırçalayın; gece su dışında bir şey vermeyin.
- Gündüz dudakların kapalı durmasını, çocuğu utandırmadan, oyunla hatırlatın.
- Dudaklar kuruyup çatlıyorsa nemlendirici kullanılabilir.
Ne zaman başvurmalı?
Ağızdan nefes alma birkaç haftadan uzun sürüyorsa, burun tıkanıklığı geçtiği hâlde devam ediyorsa ya da aşağıdaki bulgulardan biri varsa değerlendirme planlayın. Uykuda nefes duraklamaları için öncelikle çocuk hekimine, diş ve çene bulguları için diş hekimine başvurun.
- Uykuda nefesin durması, nefes almak için çabalama ya da düzenli horlama.
- Gündüz aşırı yorgunluk, dikkat sorunları ya da okul başarısında düşüş.
- Arka dişlerde çapraz kapanış ya da ağız kapanırken çenenin bir yana kayması.
- Ön dişler arasında belirgin açıklık.
- Üst ön diş etlerinde geçmeyen kızarıklık ve şişlik.
Santral Kids'te
Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?
Muayenede ağızdan nefes almaya eşlik edebilen bulgulara, yani damak genişliğine, arka ve ön dişlerin kapanışına, diş etinin durumuna ve çürük riskine bakarız. Aileye uyku ve solunumla ilgili gözlemlerini sorar, varsa çektikleri videoları birlikte değerlendiririz.
Solunumla ilgili bir şüphe varsa aileyi çocuk hekimine ya da kulak burun boğaz hekimine yönlendiririz. Diş ve çene açısından izlem ya da tedavi gerekip gerekmediğine bulguları aileyle birlikte konuşarak karar veririz.
Sık sorulanlar
Çocuğum yalnızca nezleyken ağzından nefes alıyor, sorun olur mu?
Kısa süreli burun tıkanıklığı sırasında ağızdan nefes almak doğaldır ve dişler ya da çene üzerinde kalıcı bir etki bırakması beklenmez. Burun açıldıktan sonra da ağızdan nefes alma sürüyorsa ya da tıkanıklık çok sık tekrarlıyorsa değerlendirme yapılması uygun olur.
Geniz eti ameliyatı dişleri düzeltir mi?
Geniz eti ya da bademcik ameliyatına karar kulak burun boğaz hekimi tarafından verilir ve amacı solunumu rahatlatmaktır. Burun solunumunun düzelmesi, büyüme dönemindeki bazı çocuklarda çene gelişimini olumlu etkileyebilir. Ancak oluşmuş çapraz kapanış ya da dar damak için ortodontik tedavi gerekebilir.
Çene genişletme nefes almayı kolaylaştırır mı?
Üst çenenin genişletilmesi bazı çocuklarda burun tabanının da genişlemesine katkıda bulunabilir ve bazı çocuklarda solunumda rahatlama bildirilir. Ancak bu tedavinin asıl amacı dar üst çeneyi ve çapraz kapanışı düzeltmektir. Solunum sorununun nedeni ayrıca değerlendirilmelidir.
Ağızdan nefes alma diş gıcırdatmayla ilişkili mi?
Bazı çocuklarda uykuda solunum sorunları ile diş gıcırdatma bir arada görülebilir. Ancak gıcırdatmanın pek çok farklı nedeni vardır ve her gıcırdatan çocukta solunum sorunu olduğu söylenemez. İkisi birlikte görülüyorsa bunu hem çocuk hekiminize hem de diş hekiminize anlatın.
Ağız kuruluğu için çocuğuma özel bir ürün kullanmalı mıyım?
Çoğu zaman öncelik nedenin tedavi edilmesidir. Yeterli su içmek, yatmadan önce iyi fırçalamak ve şekerli içeceklerden kaçınmak yararlıdır. Çürük riski yüksekse hekim florür uygulamaları önerebilir. Ağız kuruluğu için bir ürün kullanmadan önce hekiminize ya da eczacınıza danışın.
Hangi yaşta değerlendirme yapılmalı?
Belirli bir yaş beklemeye gerek yoktur. Sürekli ağızdan nefes alma ve horlama fark edildiği anda çocuk hekimiyle konuşulabilir. Diş ve çene açısından ise bu bulgular, Amerikan Ortodontistler Derneği'nin (AAO) önerdiği 7 yaş civarındaki ortodontik değerlendirmeyi beklemeden muayene için bir nedendir.
Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.
