İçeriğe geç

Beslenme ve çürük

Şekerli şuruplar ve çocuk ilaçları dişleri etkiler mi?

Çocuklar için hazırlanan şurupların ve süspansiyonların çoğu, içilmesi kolay olsun diye tatlandırılır. Kısa süreli bir soğuk algınlığında bu dişler için önemli bir sorun değildir; ancak haftalarca ya da aylarca ilaç kullanan çocuklarda tablo değişebilir. Bu yazıda ilaçların dişleri hangi yollarla etkileyebildiğini, ilacı aksatmadan neler yapılabileceğini ve hangi durumlarda diş hekimine başvurulacağını anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Çocuk ilaçları dişleri hangi yollarla etkiler?

Şuruplarda ilacın acı tadını örtmek için sakaroz, glukoz şurubu ya da fruktoz gibi şekerler kullanılabilir. Ağız bakterileri bu şekerleri bir şekerleme ya da meyve suyundaki şeker gibi kullanır ve asit üretir. İlacın tedavi edici olması, içindeki şekerin dişler üzerindeki etkisini değiştirmez.

Bazı sıvı ilaçlar ve çiğnenebilir tabletler ayrıca asitlidir. Tat vermek ya da ilacın dayanıklılığını korumak için eklenen asitler, mine yüzeyini yumuşatabilir. Suda eriyen efervesan tabletler de çoğu zaman asitli bir içecek oluşturur.

Üçüncü yol ağız kuruluğudur. Bazı alerji ilaçları, bazı astım ve dikkat eksikliği tedavisinde kullanılan ilaçlar gibi çeşitli ilaçlar tükürük akışını azaltabilir. Tükürük, asidi nötrleyen ve mineyi onaran en önemli doğal savunma olduğu için ağız kuruluğu, şeker tüketimi değişmese bile çürük riskini artırabilir.

Ne zaman önemli hâle gelir?

Birkaç gün süren bir antibiyotik ya da ateş düşürücü kullanımı, düzenli fırçalayan bir çocukta dişler için genellikle belirgin bir risk oluşturmaz. Asıl dikkat edilmesi gereken, ilacın uzun süre ve günde birkaç kez kullanıldığı durumlardır.

Sara, astım, alerji, reflü ya da kalp hastalığı gibi süreğen durumlar nedeniyle düzenli ilaç kullanan çocuklar, tekrarlayan kulak ve boğaz enfeksiyonları nedeniyle sık sık şurup kullanan çocuklar ve gece dozu alan çocuklar bu grupta yer alır. Bu çocuklarda dişler, gün içinde ilacın veriliş sayısı kadar ek şeker ve asit teması yaşar.

Gece verilen dozlar ayrı bir öneme sahiptir. Uyku sırasında tükürük akışı azaldığı için yatmadan hemen önce ya da gece uyanınca verilen şekerli bir şurup dişlerin çevresinde uzun süre kalır. Fırçalamadan sonra verilen bir şurup, o fırçalamanın koruyucu etkisini de azaltır.

Bazı durumlarda risk farkında olmadan birikir. Örneğin her kış birkaç kez öksürük şurubu, ardından antibiyotik süspansiyonu ve bir süre de vitamin şurubu kullanan bir çocuk, yıl boyunca haftalarca günde birkaç kez şekerli bir sıvıyla karşılaşmış olur. Bu çocuklarda tek tek ilaçlar masum görünse de toplam etki dişlere yansıyabilir. Kullanılan ilaçları bir deftere ya da telefona not etmek, hem çocuk doktorunuzla hem diş hekiminizle konuşurken işinizi kolaylaştırır.

İlacı aksatmadan dişleri korumak

Her şeyden önce şunu bilmek gerekir: Diş sağlığı kaygısıyla hiçbir ilaç kesilmemeli, dozu ya da saati kendiliğinden değiştirilmemelidir. İlacın çocuğun sağlığı için taşıdığı önem, dişlerdeki olası riskten çok daha büyüktür. Yapılacak değişiklikler her zaman ilacı yazan hekimle ve eczacıyla konuşularak yapılır.

Uzun süre ilaç kullanacak bir çocuk için hekiminize ya da eczacınıza ilacın şekersiz bir formunun olup olmadığını sorabilirsiniz. Bazı ilaçların şeker yerine farklı tatlandırıcılarla hazırlanmış ya da tablet biçiminde seçenekleri bulunabilir. Çocuğun yaşı ve ilacın türü bu seçeneği belirler; karar ilacı yazan hekime aittir.

Evde uygulanabilecek basit önlemler de etkilidir:

  • Hekiminiz uygun bulursa ilacı yemekle birlikte ya da yemekten hemen sonra verin; böylece ayrı bir asit atağı oluşmaz.
  • İlaçtan sonra çocuğa birkaç yudum su içirin ya da ağzını suyla çalkalatın.
  • Akşam dozunu mümkünse fırçalamadan önce verin; fırçalamadan sonra veriliyorsa ardından su içirin.
  • Gece uyanınca verilen dozdan sonra da su içirmeyi alışkanlık hâline getirin.
  • Şurubu kaşık ya da ölçekle verirken uzun süre ağızda tutturmayın; çocuk yutsun ve ardından su içsin.

Demir şurupları ve dişlerdeki koyu lekeler

Demir içeren damla ve şuruplar, bazı çocuklarda dişlerin üzerinde gri, kahverengi ya da siyah lekeler bırakabilir. Bu lekeler genellikle minenin içinde değil, yüzeyindeki plak ve diş taşı üzerindedir. Ebeveynler tarafından çoğu zaman çürük sanılır.

Demir ilacının su ya da meyve suyuyla karıştırılarak verilmesi, ardından su içirilmesi ve dişlerin düzenli fırçalanması lekelenmeyi azaltabilir. Oluşmuş lekeler çoğu zaman hekimde yapılan yüzey temizliğiyle giderilebilir. Lekelendi diye demir tedavisi kesilmemelidir; ilacın veriliş biçimi konusunda çocuk doktorunuza ya da eczacınıza danışın.

Bazı antibiyotiklerin ya da ağız gargaralarının da dişlerde renk değişikliğine yol açabildiği bilinir. Bu renklenmelerin hangisinin yüzeysel, hangisinin dişin yapısında olduğunu ayırt etmek muayene gerektirir.

Vitaminler, çiğnenebilir tabletler ve şekerleme görünümlü takviyeler

Ayıcık ya da meyve şeklindeki çiğnenebilir vitaminler ve takviyeler çocuklar tarafından şekerleme gibi algılanır ve çoğu gerçekten de şeker içerir. Yapışkan dokuları nedeniyle azı dişlerinin oluklarına yapışırlar. Bu ürünler kullanılıyorsa öğünle birlikte verilmeleri ve ardından su içirilmesi uygundur.

Takviyelerin şekerleme görünümü ayrıca bir güvenlik sorunu doğurur. Çocuk bunları şeker sanarak fazla miktarda yiyebilir; bu nedenle tüm vitamin ve ilaçlar çocuğun ulaşamayacağı bir yerde saklanmalıdır. Çocuğa ilaçtan "şeker" diye söz etmemek de bu karışıklığı önler.

Vitamin ya da mineral takviyesinin gerekip gerekmediğine çocuk doktorunuz karar verir. Florür içeren takviyeler ise diş hekimi ya da çocuk doktoru tarafından, çocuğun aldığı toplam florür değerlendirilerek önerilir.

Ağız kuruluğu yapan ilaçlarda yapılabilecekler

Çocuğunuz düzenli olarak ağız kuruluğu yapabilen bir ilaç kullanıyorsa gün içinde sık sık su içmesini teşvik edin. Ağzın kuru kalması susuzluk, dudaklarda çatlama, yutkunmada zorlanma ya da ağız kokusu olarak fark edilebilir. Şekerli içecekler ya da şekerlemelerle ağız kuruluğunu gidermeye çalışmak çürük riskini artırır.

Okul çağındaki ve sakızı yutmadan çiğneyebilen çocuklarda, yemekten sonra çiğnenen şekersiz sakız tükürük akışını artırabilir. Diş hekiminiz bu çocuklarda kontrol sıklığını artırmayı ya da florür uygulamalarını önermeyi değerlendirebilir.

Astım için inhaler kullanan çocuklarda ağzı suyla çalkalamak ayrıca önerilir; bu konu ayrı bir yazımızda ayrıntılı anlatılmıştır.

Ne zaman diş hekimine başvurmalı?

Uzun süre ilaç kullanan her çocuğun düzenli diş kontrolüne gitmesi önerilir. Muayeneye gittiğinizde çocuğunuzun kullandığı tüm ilaçları, şurupları ve takviyeleri hekiminize söyleyin; bazı ilaçlar tedavi planını ve uygulanacak işlemleri etkileyebilir.

Dişlerde diş eti kenarı boyunca beyaz mat lekeler, fırçalamayla çıkmayan koyu renkler, tatlıyla ya da soğukla gelen sızlama, ağızda sürekli kuruluk ya da yanma fark ederseniz muayene planlayın. Diş ağrısı, diş etinde şişlik ya da ateşle birlikte yüzde şişlik gelişirse beklemeden başvurun.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Muayeneden önce çocuğun kullandığı ilaçları, şurupları ve takviyeleri aileyle birlikte not ederiz. Bu bilgi hem dişlerdeki bulguları anlamamıza hem de gerekirse tedavi planını çocuğun sağlık durumuna göre düzenlememize yardım eder.

İlaçlarla ilgili kararları çocuğun doktoruna bırakır, ağız sağlığı tarafında ailenin uygulayabileceği önlemleri birlikte konuşuruz. Çürük riski yüksekse florür uygulaması ve kontrol sıklığı gibi koruyucu adımların gerekip gerekmediğine muayenede karar veririz.

Sık sorulanlar

Çocuğumun şurubu şekerli diye ilacı kesmeli miyim?

Hayır. Diş sağlığı kaygısıyla hiçbir ilaç kesilmemeli, dozu ya da saati değiştirilmemelidir. İlacın çocuğunuzun sağlığı için önemi dişlerdeki olası riskten büyüktür. Uzun süreli kullanımda şekersiz bir form olup olmadığını ilacı yazan hekime ya da eczacınıza sorabilirsiniz.

Gece verilen şuruptan sonra dişleri yeniden fırçalamak gerekir mi?

Gece dozundan sonra uyuyan çocuğu kaldırıp dişlerini fırçalamak çoğu zaman gerçekçi değildir. Bunun yerine birkaç yudum su içirmek ya da ağzını suyla çalkalatmak yeterli bir önlemdir. Mümkünse akşam dozu fırçalamadan önce verilebilir; bunu hekiminizle konuşun.

Demir şurubu dişleri kalıcı olarak lekeler mi?

Demir ilaçlarının yaptığı lekeler çoğunlukla diş yüzeyindeki plak ve diş taşı üzerindedir ve mineye işlemez. Düzenli fırçalama lekelenmeyi azaltır, oluşmuş lekeler çoğu zaman hekimde yapılan yüzey temizliğiyle giderilebilir. Tedaviyi kesmeyin, veriliş biçimini doktorunuzla konuşun.

Şekersiz şuruplar dişler için tamamen zararsız mı?

Şekersiz şuruplar çürük açısından daha az risk taşır, ancak bazıları asitli olabilir ve mine yüzeyini etkileyebilir. Ayrıca bazı tatlandırıcılar fazla miktarda alındığında ishal yapabilir. Şekersiz de olsa ilaçtan sonra su içirmek iyi bir alışkanlıktır.

Antibiyotik kullanmak çürük yapar mı?

Antibiyotiğin kendisi çürük yapmaz; dikkat edilmesi gereken, şurup biçimindeki antibiyotiklerin şeker içeriği ve günde birkaç kez verilmesidir. Kısa süreli kullanımda düzenli fırçalama ve ilaçtan sonra su içirmek yeterlidir. Antibiyotiklerin renklenmeyle ilişkisi ayrı bir konudur ve muayenede değerlendirilir.

Kronik hastalığı olan çocuk diş kontrolüne ne sıklıkla gitmeli?

Uzun süreli ilaç kullanan ya da süreğen bir sağlık sorunu olan çocuklarda kontrol aralığı çocuğun çürük riskine göre belirlenir ve çoğu zaman daha sık planlanır. Muayenede kullanılan ilaçları ve hastalığı paylaşmanız, hekimin uygun aralığı belirlemesine yardım eder.

İlacı biberona ya da meyve suyuna karıştırabilir miyim?

Bazı ilaçların yiyecek ya da içecekle karıştırılması etkisini değiştirebilir; bu yüzden karıştırmadan önce eczacınıza ya da çocuk doktorunuza danışın. Dişler açısından ilacı uzun süre yudumlanan bir biberona eklemek, şekerle temasın süresini uzattığı için uygun değildir. İlaç kısa sürede içilmeli, ardından su verilmelidir.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.