İçeriğe geç

Bebeklik ve ilk dişler

Bebeklerde ilk diş ne zaman çıkar, gecikirse ne yapılır?

Akranının iki dişi çıkmışken kendi bebeğinin ağzı hâlâ boşsa birçok anne baba endişelenir. Oysa ilk dişin çıkış zamanı bebekten bebeğe aylarca değişebilir ve bu fark çoğu zaman bir sorun anlamına gelmez. Bu yazıda ilk dişin genellikle ne zaman çıktığını, hangi durumda gecikmeden söz edildiğini ve beklerken evde neler yapabileceğinizi anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

İlk diş genellikle hangi ayda görünür?

Süt dişlerinin taslakları anne karnındayken oluşmaya başlar ve doğduğunda bebeğin çenesinde yirmi süt dişi hazır bekler. Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş çıkış tablosuna göre bu dişlerin ilki çoğu bebekte 6 ile 10. aylar arasında diş etini delip görünür. Yine de dördüncü ayda dişi çıkan bebekler de vardır, ilk dişini 12. ayda gösteren bebekler de. Bu geniş aralığın tamamı normal gelişim içinde kabul edilir.

İlk görünen diş çoğunlukla alt çenenin ön ortasındaki iki kesici dişten biridir. Onu birkaç hafta içinde diğer alt orta kesici izler, ardından üst orta kesiciler gelir. Sıra bazen değişebilir; üst dişin önce görünmesi tek başına endişe nedeni değildir. Önemli olan zaman içinde dişlerin iki yanda benzer şekilde ilerlemesidir.

Diş çıkmadan birkaç hafta önce diş etinde hafif bir kabarıklık, beyazımsı bir çizgi ya da sertlik hissedebilirsiniz. Bebek ellerini ağzına daha sık götürür, salyası artar. Bu işaretler dişin yolda olduğunu gösterir ama dişin tam olarak hangi gün çıkacağını söylemez; bazı bebeklerde bu hazırlık evresi haftalarca sürer.

Erken ya da geç çıkmanın olası nedenleri

Diş çıkarma zamanını belirleyen en güçlü etken ailedir. Anne ya da babanın dişleri geç çıkmışsa bebeğin dişlerinin de geç çıkması sık görülen bir durumdur. Bu nedenle büyüklerinize kendi bebekliklerini sormak, beklentinizi ayarlamanıza yardımcı olabilir.

Erken doğan ve düşük doğum ağırlığıyla dünyaya gelen bebeklerde dişler çoğu zaman biraz daha geç çıkar. Bu bebeklerde diş takvimi genellikle doğum tarihine göre değil, düzeltilmiş yaşa göre değerlendirilir. Yani 36. haftada doğan bir bebeğin dişinin birkaç hafta geç görünmesi beklenen bir durumdur.

Daha seyrek olarak tiroid hormonu eksikliği, büyüme hormonuyla ilgili sorunlar, bazı genetik sendromlar ve ağır beslenme yetersizliği diş çıkışını geciktirebilir. Bu durumlarda genellikle yalnız dişler değil, büyüme, kilo alma ya da gelişim basamaklarında da farklılıklar görülür. Diş gecikmesi bu tabloların tek işareti olarak nadiren karşımıza çıkar.

  • Ailede geç diş çıkarma öyküsü
  • Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı
  • Hormon ya da metabolizmayla ilgili hastalıklar
  • Bazı genetik sendromlar ve kemik gelişimi bozuklukları
  • Uzun süreli ve ağır beslenme yetersizliği

Hangi durumda gecikmeden söz edilir?

İlk yaş gününü geçmiş ve henüz hiç dişi olmayan bir bebek çoğu zaman sağlıklıdır ve dişleri birkaç ay içinde çıkar. Çocuk diş hekimlerinin genel yaklaşımı, bu gecikmeyi bir süre izlenecek bir durum olarak ele almaktır. Bu dönemde bebeğin genel gelişimi yerindeyse çoğunlukla sakin bir bekleme yeterlidir.

Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş çıkış tablosuna göre ilk dişler çoğu bebekte 6 ile 10 ay arasında çıkar. Bu aralık geçtikten sonra da aylarca ağızda hiç diş görünmüyorsa, diş hekimine ve çocuk doktoruna başvurmak uygun olur. Bu durumda değerlendirme, olası genel bir nedeni gözden kaçırmamak içindir. Çoğu çocukta yine özel bir neden bulunmaz, ancak kontrol aileyi rahatlatır ve gerekiyorsa erken önlem alınmasını sağlar.

Gecikme kadar, dişlerin dengesiz ilerlemesi de önemlidir. Bir taraftaki diş çıktığı hâlde karşı taraftaki eşi aylar sonra hâlâ görünmüyorsa, ya da diş etinde uzun süre mavimsi, şiş bir kabarıklık kalıyorsa muayene önerilir. Bu bulgular genellikle zararsızdır ama yerinde görülmesi gerekir.

Erken çıkan dişler ve doğumsal dişler

Bazı bebekler dünyaya bir ya da iki dişle gelir, bazılarında ise ilk ay içinde diş görünür. Bunlara doğumsal ya da yenidoğan dişleri denir. Çoğu zaman alt ön bölgede bulunurlar ve aslında zamanından önce çıkmış normal süt dişleridir.

Bu dişlerin kökü henüz tam gelişmediği için sallanabilir. Çok sallanan bir diş, bebeğin onu yutması ya da soluk yoluna kaçırması açısından risk taşıyabilir. Ayrıca keskin kenarı emzirmeyi zorlaştırabilir, bebeğin dil altında yara açabilir. Bu nedenle doğumsal diş fark ettiğinizde çocuk doktorunuza ve diş hekiminize göstermeniz gerekir.

Dişin bırakılması ya da alınması kararı, sallanma derecesine, emzirmeye etkisine ve bebeğin genel durumuna göre verilir. Sağlam duran bir diş çoğu zaman yerinde bırakılır ve kenarı hafifçe yuvarlatılabilir. Ailenin bu dişe kendi başına müdahale etmemesi önemlidir.

Dişi beklerken evde yapabilecekleriniz

Diş çıkmamış olsa bile ağız bakımı başlayabilir. Günde bir ya da iki kez, özellikle akşamki son beslenmeden sonra, temiz ve ılık suyla nemlendirilmiş bir tülbent ya da gazlı bezle diş etlerini nazikçe silmek, bebeği ağzına dokunulmasına alıştırır. Böylece ilk diş çıktığında fırçalamaya geçiş daha kolay olur.

Bebeğin dişlerini hızlandırmak için yapılabilecek bir şey yoktur; diş etine ovalanan karışımlar, şekerli yiyecekler ya da halk arasında önerilen yöntemler dişin daha erken çıkmasını sağlamaz. Aksine, şekerli maddeler diş çıkar çıkmaz çürük riskini artırır. Dengeli beslenme ve düzenli çocuk doktoru kontrolleri yeterlidir.

İlk diş göründüğünde artık o dişi fırçalama zamanı gelmiştir. Küçük başlı, yumuşak kıllı bir bebek diş fırçası ve pirinç tanesi kadar florürlü diş macunuyla günde iki kez temizlik yapılması genel öneridir. Bu dönemde ilk diş hekimi ziyaretini de planlayabilirsiniz.

  • Diş etlerini günde bir ya da iki kez temiz, nemli bir bezle silin.
  • Emzik ya da biberon ucunu bal, şeker ya da reçele batırmayın.
  • Dişi hızlandırdığı söylenen ürün ve karışımları kullanmayın.
  • İlk diş çıktığında fırçalamaya başlayın.
  • İlk diş hekimi ziyaretini, AAPD'nin önerdiği gibi ilk diş çıktığında ya da en geç bir yaşında planlayın.

Beklemeden başvurmanız gereken durumlar

Diş çıkarma takvimindeki çoğu farklılık zararsız olsa da bazı belirtiler daha erken değerlendirme gerektirir. Bu belirtiler genellikle dişin kendisinden çok bebeğin genel sağlığıyla ilgilidir ve çocuk doktoruyla birlikte ele alınır.

Aşağıdaki durumlardan birini fark ederseniz randevu için bir sonraki rutin kontrolü beklemeyin. Muayene, çoğu zaman basit bir açıklama bulunmasını sağlar; nadiren de olsa erken tanının önemli olduğu durumların atlanmamasına yardım eder.

  • Olağan çıkış aralığı geçtikten aylar sonra hâlâ hiç dişi çıkmamış bebek
  • Kilo alma, boy uzaması ya da gelişim basamaklarında belirgin gecikme
  • Dişin çıkacağı yerde uzun süre kalan mavimsi, şiş kabarıklık
  • Çıkan dişlerin şeklinde, renginde ya da yüzeyinde belirgin bozukluk
  • Doğumsal dişin çok sallanması ya da emzirmeyi zorlaştırması
  • Diş etinde iltihap, akıntı ya da yüksek ateşle birlikte huzursuzluk

Muayenede neye bakılır?

Diş gecikmesi için yapılan muayene kısa ve rahattır. Bebek çoğunlukla annesinin ya da babasının kucağında oturur. Hekim diş etlerini parmağıyla yoklar, dişin diş eti altında hissedilip hissedilmediğine, diş etinin rengine ve kalınlığına bakar. Bebeğin doğum öyküsü, beslenmesi ve genel gelişimi hakkında da sorular sorulur.

Küçük bebeklerde röntgen nadiren gerekir. Olağan çıkış aralığının üzerinden uzun süre geçmiş, ağızda hiç diş yoksa ya da gelişimle ilgili başka bulgular varsa, hekim dişlerin çenede var olup olmadığını görmek için uygun bir görüntüleme önerebilir. Bu karar her zaman çocuğun yaşı ve bulgular göz önüne alınarak verilir.

Muayenenin sonunda çoğu aile, bebeğinin dişlerinin kendi takviminde ilerlediğini öğrenerek ayrılır. Gerekirse çocuk doktoruyla birlikte tahlil planlanır. Her durumda ağız bakımı, beslenme ve bir sonraki kontrolün zamanı konuşulur.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Diş çıkarma zamanı için gelen ailelerle önce tanışır, bebeğin doğum öyküsünü, beslenmesini ve ailedeki diş çıkarma deneyimlerini dinleriz. Muayeneyi çoğunlukla bebek anne ya da babasının kucağındayken, kısa ve sakin bir şekilde yaparız.

Bulguları aileyle birlikte konuşur, beklemenin yeterli olup olmadığına ya da çocuk doktoruyla birlikte ek bir değerlendirme gerekip gerekmediğine muayenede karar veririz. Bu arada ilk fırçalama ve beslenme konusunda yaşa uygun önerileri de paylaşırız.

Sık sorulanlar

Bebeğim ilk yaş gününe yaklaşıyor ve hiç dişi yok, endişelenmeli miyim?

Çoğu durumda hayır. ADA'nın diş çıkış tablosu ilk dişler için 6–10 ay aralığını verir, ancak ilk dişin bir yaş civarında çıkması da normal kabul edilir. Bebeğinizin kilo alımı ve gelişimi yerindeyse birkaç ay daha beklemek genellikle yeterlidir. Bu bekleyişe rağmen diş görünmezse ya da başka bir gelişim farkı fark ederseniz muayene planlayın.

Dişlerin geç çıkması ileride kalıcı dişleri etkiler mi?

Ailesel nedenle geç çıkan süt dişleri genellikle kalıcı dişlerin sağlığını etkilemez; kalıcı dişler de kendi takviminde, bazen biraz geç gelir. Gecikmenin ardında genel bir neden varsa kalıcı dişler de etkilenebilir, bu yüzden belirgin gecikmede değerlendirme önerilir.

İlk diş üst çeneden çıktı, bu bir sorun mu?

Hayır. İlk dişin çoğunlukla alt ön bölgeden çıktığı doğrudur ama üst dişin önce görünmesi de sık rastlanan bir farklılıktır. Dişlerin zamanla iki tarafta benzer şekilde ilerlemesi ve sağlıklı görünmesi daha önemlidir.

Kalsiyum ya da vitamin vermek dişlerin çıkmasını hızlandırır mı?

Sağlıklı ve dengeli beslenen bir bebekte ek vitamin ya da mineral dişleri hızlandırmaz. Bebeklikte önerilen D vitamini gibi destekler çocuk doktorunun planına göre verilir. Kendi başınıza ek takviye başlamayın; doz ve gereklilik konusunda doktorunuza ya da eczacınıza danışın.

Diş çıkmadan diş hekimine gitmenin bir anlamı var mı?

Diş çıkmadan önce de ağız bakımı, beslenme alışkanlıkları ve emzik kullanımı hakkında bilgi almak için görüşme yapılabilir. Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi'nin (AAPD) önerisine göre ilk ziyaret, ilk diş çıktığında ya da en geç bir yaşında yapılır.

Diş etinde mavimsi bir şişlik var, ne yapmalıyım?

Diş çıkmadan hemen önce diş etinde sıvı ya da kan dolu küçük bir kabarcık oluşabilir. Çoğu zaman diş çıkınca kendiliğinden kaybolur. Şişlik büyüyorsa, uzun süre kalıyorsa ya da bebek huzursuz ve ateşliyse diş hekiminize gösterin.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.