İçeriğe geç

Bebeklik ve ilk dişler

Bebeğin diş etleri dişler çıkmadan nasıl temizlenir?

Ağzında henüz diş olmayan bir bebeğin ağız temizliği gereksiz gibi görünebilir. Oysa diş eti bakımı, süt artıklarını temizlemenin yanında bebeğin ağzına dokunulmasına alışmasını sağlar ve ilk dişle birlikte başlayacak fırçalamayı kolaylaştırır. Bu yazıda doğumdan ilk dişe kadar diş etlerinin nasıl temizleneceğini, hangi malzemelerin kullanılacağını ve dikkat edilmesi gereken bulguları anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Diş yokken neden ağız temizliği yapılır?

Bebeğin ağzı doğumdan itibaren bakteri, süt ve mama artıklarıyla temas eder. Anne sütü ya da formül mama diş etleri ve dil üzerinde ince bir tabaka bırakabilir. Bu tabakanın günde bir ya da iki kez silinmesi, ağzın daha temiz kalmasına ve bebeğin ferah hissetmesine yardımcı olur.

Asıl kazanç ise alışkanlıktır. Ağzına düzenli olarak dokunulan bir bebek, ilk dişi çıktığında diş fırçasını yabancı bir nesne gibi algılamaz. Erken başlanan bu küçük rutin, yürüme çağında fırçalamaya direnme ihtimalini de azaltabilir.

Diş eti temizliği ayrıca anne babaya bebeğin ağzını tanıma fırsatı verir. Diş etinin her zamanki rengini ve görünüşünü bilen bir ebeveyn, yeni çıkmakta olan bir dişi, beyaz bir lekeyi ya da şişliği çok daha erken fark eder.

Hangi malzeme kullanılır?

Diş eti temizliği için özel bir ürün almak zorunlu değildir. Temiz bir gazlı bez, pamuklu yumuşak bir tülbent ya da ince bir yüz bezi yeterlidir. Bezi ılık, kaynatılıp soğutulmuş ya da içme suyuyla nemlendirmeniz önerilir.

Piyasada parmağa geçirilen silikon fırçalar ve tek kullanımlık diş eti mendilleri de bulunur. Silikon parmak fırçaları yumuşak dokusuyla diş etine masaj etkisi yapar ve diş çıkarma dönemine geçişte işe yarayabilir. Tek kullanımlık mendiller pratik olsa da içeriklerine dikkat etmek, kokusuz ve şeker içermeyen ürünleri seçmek gerekir.

Bu dönemde diş macunu kullanılmaz. Ağızda diş yokken macunun koruyacağı bir yüzey de yoktur. Florürlü diş macunu ilk diş çıktığı anda, pirinç tanesi kadar miktarla başlanır.

  • Temiz gazlı bez ya da yumuşak pamuklu tülbent
  • Ilık içme suyu ya da kaynatılıp soğutulmuş su
  • İsteğe bağlı: silikon parmak fırçası
  • Diş macunu: ilk dişe kadar gerekmez

Adım adım diş eti temizliği

En uygun zaman, günün son beslenmesinden sonra ve sabah ilk beslenmenin ardından gelen sakin bir andır. Bebek yorgun ya da çok aç değilse işlem daha kolay geçer. Temizlik çoğu zaman çok kısa sürer.

Bebeğinizi kucağınıza, başı kolunuzun içinde ve hafifçe yukarıda olacak şekilde yatırın. Ellerinizi yıkadıktan sonra nemli bezi işaret parmağınıza sarın. Alt ve üst diş etlerini önden arkaya doğru nazik hareketlerle silin. Ardından dilin üst yüzeyini önden geriye doğru bir iki kez hafifçe temizleyin; dilin çok gerisine gitmek öğürme refleksini tetikleyebilir.

Bu sırada bebeğinizle konuşmak, şarkı söylemek ya da gülümsemek işi bir oyun hâline getirir. Bebek başını çevirirse zorlamayın, kısa bir aradan sonra yeniden deneyin. Amaç kusursuz temizlik değil, düzenli ve keyifli bir rutindir.

  • Ellerinizi sabunla yıkayın.
  • Bezi ılık suyla nemlendirip parmağınıza sarın.
  • Üst ve alt diş etlerini önden arkaya nazikçe silin.
  • Yanakların iç yüzeyini ve dilin ön kısmını hafifçe temizleyin.
  • Bezi her kullanımdan sonra yıkayın ya da yenisini kullanın.

Bebek ağzında sık görülen zararsız bulgular

Yenidoğanların damağında ve diş etlerinde, toplu iğne başı büyüklüğünde beyaz ya da sarımsı küçük kabarcıklar görülebilir. Bunlar genellikle zararsız, içi doku sıvısıyla dolu küçük kistlerdir ve birkaç hafta ya da ay içinde kendiliğinden kaybolur. Bunları sıkmaya ya da kazımaya çalışmayın.

Dilin altındaki ince bağın kısa olması, yani dil bağı, bazı bebeklerde emzirmeyi zorlaştırabilir. Diş eti temizliği sırasında bebeğin dilini öne doğru çıkaramadığını ya da dil ucunun kalp şeklinde göründüğünü fark ederseniz bu durumu çocuk doktorunuza ya da diş hekiminize sorabilirsiniz. Her kısa bağ bir sorun yaratmaz; karar beslenme ve muayene bulgularına göre verilir.

Diş çıkmadan önce diş eti üzerinde beyaz bir sertlik ya da hafif kabarıklık hissedilmesi, dişin yaklaştığını gösterir. Bu dönemde diş eti temizliği aynı zamanda rahatlatıcı bir masaj işlevi görür.

Pamukçuk ve diğer uyarı işaretleri

Bebeklerde en sık karşılaşılan ağız sorunlarından biri pamukçuktur. Dil, yanak içi ve damakta süt kalıntısına benzeyen beyaz plaklar görülür. Süt kalıntısı bezle silinince kolayca çıkar; pamukçuk plakları ise silinmez ya da silindiğinde altı kızarık kalır. Bebek emerken huzursuzlanabilir.

Pamukçuk düşündüğünüzde tedavi için çocuk doktorunuza başvurun; ilaç seçimi ve kullanım süresi doktor tarafından belirlenir. Emziren annelerde göğüs ucunda da benzer bir enfeksiyon olabileceği için anne ve bebeğin birlikte değerlendirilmesi gerekebilir. Bu dönemde emzik ve biberon uçlarının her kullanımdan sonra iyice temizlenmesi önemlidir.

Aşağıdaki bulguları fark ederseniz rutin kontrolü beklemeden bebeğinizi gösterin.

  • Silinince çıkmayan beyaz plaklar
  • Diş etinde kızarıklık, şişlik ya da akıntı
  • Ağız içinde kanayan ya da büyüyen kabarıklık
  • Emerken belirgin ağrı, beslenmeyi reddetme
  • Ağızda ateşle birlikte yaygın yaralar

Bu dönemde kaçınılması gereken alışkanlıklar

Ağız bakımını yalnızca temizlik olarak düşünmemek gerekir; bazı günlük alışkanlıklar, diş çıkmadan önce bile ileride çürük riskini etkileyebilir. Emziği bal, şeker ya da pekmeze batırmak bunların başında gelir. Amerikan Pediatri Akademisi'nin (AAP) önerisine göre bir yaşından küçük bebeklere bal verilmez; bu, dişlerden bağımsız olarak da sağlık açısından önerilmez.

Bebeğin kaşığını tatmak, emziğini kendi ağzınızda temizlemek ya da aynı bardağı paylaşmak, ebeveynin ağzındaki çürük yapan bakterilerin bebeğe geçmesini kolaylaştırabilir. Bu bakteriler ağza ne kadar erken yerleşirse, ilk dişler çıktığında çürük riski o kadar artabilir. Anne babanın kendi ağız sağlığına dikkat etmesi de bu nedenle önemlidir.

Biberonla uyutma alışkanlığı da bu dönemde kolayca yerleşir. Diş çıktıktan sonra biberonda kalan süt ya da mama gece boyunca dişlere temas eder. Diş çıkmadan önce bebeği beslenme bitince yatağa yatırmaya alıştırmak, ileride bu riski azaltmaya yardım eder.

İlk diş çıkınca ne değişir?

İlk süt dişi diş etinden göründüğü anda temizlik yöntemi değişir. Artık küçük başlı, yumuşak kıllı bir bebek diş fırçası ve pirinç tanesi kadar florürlü diş macunuyla günde iki kez fırçalama yapılması önerilir. Diş eti temizliğine alışmış bir bebek bu geçişi genellikle kolay kabul eder.

İlk dişin çıkmasıyla birlikte ilk diş hekimi ziyaretini planlamak için de uygun bir zaman gelmiş olur. Bu ziyarette hekim ağız içini değerlendirir, yaşa uygun fırçalama yöntemini gösterir ve beslenme alışkanlıklarını aileyle konuşur.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Henüz dişi çıkmamış bebeklerle gelen ailelerle önce tanışır, bebeğin beslenme düzenini ve evde yapılan bakımı dinleriz. Diş etlerine, dile ve damağa kısa bir bakış atarak ağzın genel durumunu değerlendiririz.

Diş eti temizliğini aileye bebeğin üzerinde birlikte gösterir, ilk dişle birlikte değişecek bakım adımlarını sade bir dille anlatırız. Pamukçuk ya da dil bağı gibi bir bulgu görürsek, izlem ya da tedavi gerekip gerekmediğini muayenede aileyle birlikte konuşuruz.

Sık sorulanlar

Yenidoğan bebeğin diş etlerini temizlemek gerekir mi?

Zorunlu değildir ama önerilir. Günde bir ya da iki kez nemli temiz bir bezle diş etlerini silmek süt artıklarını azaltır ve bebeği ağız bakımına erken alıştırır. Bu alışkanlık, ilk dişten sonra fırçalamaya geçişi kolaylaştırır.

Diş eti temizliğinde su yerine karbonat ya da tuz kullanabilir miyim?

Hayır. Bebeklerin diş etlerini temizlemek için ılık içme suyu yeterlidir. Karbonat, tuz, limon ya da bitkisel karışımlar bebeğin hassas ağız dokusunu tahriş edebilir ve önerilmez.

Silikon parmak fırçası mı, gazlı bez mi daha uygundur?

İkisi de diş çıkmadan önceki dönemde kullanılabilir. Gazlı bez her an elinizin altındadır ve kolay temizlenir; silikon parmak fırçası diş eti masajı için rahat olabilir. Seçim bebeğinizin hangisini daha rahat kabul ettiğine bağlıdır.

Bebeğimin dilinde beyazlık var, pamukçuk mu?

Emzirmeden sonra dilde ince beyaz bir süt tabakası kalması normaldir ve bezle silinince çıkar. Beyazlık silinmiyorsa, yanak içi ve damakta da görülüyorsa ya da bebek emerken huzursuzsa pamukçuk olabilir; çocuk doktorunuza başvurun.

Bebeğim diş eti temizliği sırasında ağlıyor, ne yapmalıyım?

Daha kısa ve daha nazik denemeler yapın, bebeğinizin dinlenmiş olduğu bir anı seçin. Şarkı söylemek ya da aynada göstermek işi oyuna çevirebilir. Birkaç gün ara verip yeniden başlamak da olur; önemli olan rutinin zorlamadan sürmesidir.

Diş eti temizliği için kullandığım bezi nasıl saklamalıyım?

Tekrar kullanılan tülbent ya da yüz bezini her kullanımdan sonra yıkayıp tamamen kurumaya bırakın, nemli hâlde katlayıp bekletmeyin. Gazlı bez tek kullanımlıktır. Silikon parmak fırçasını ılık sabunlu suyla yıkayıp iyice durulayın ve açıkta kurutun.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.