Süt dişleri kaç tanedir ve nasıl adlandırılır?
Süt dişlerinin toplam sayısı yirmidir: üst çenede on, alt çenede on diş. Her çenede, ortadan yanlara doğru iki orta kesici, iki yan kesici, iki köpek dişi, iki birinci azı ve iki ikinci azı bulunur. Süt dişleri döneminde küçük azı dişleri yoktur; bunlar daha sonra kalıcı dişlerle gelir.
Kesici dişler ısırmaya, köpek dişleri yiyeceği tutup koparmaya, azı dişleri ise öğütmeye yarar. Bu nedenle diş çıkışının ilerlemesi, bebeğin yiyebileceği yiyeceklerin kıvamıyla da ilişkilidir. Azı dişleri çıktıkça çocuk daha katı yiyecekleri çiğneyebilir hâle gelir.
Süt dişlerinin çenede oluşumu anne karnında başlar. Doğumda bu dişlerin taçları büyük ölçüde şekillenmiş durumdadır ve sırası gelen diş, kökü belirli bir uzunluğa ulaştığında diş etinden yüzeye çıkar.
Genel çıkış sırası ve yaklaşık yaş aralıkları
Aşağıdaki aralıklar, Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş çıkış tablosundaki yaklaşık değerlerdir. Her bebek bu tabloya birebir uymaz; birkaç ay erken ya da geç çıkış çok sık görülür ve çoğu zaman normaldir. Tablo, kesin bir takvimden çok genel bir yol haritası olarak düşünülmelidir.
Genellikle alt çenedeki diş, üst çenedeki eşinden biraz önce çıkar. Yan kesicilerde ise bu sıra sıklıkla tersine döner; üst yan kesiciler alt yan kesicilerden önce görünebilir. Azı dişlerinin köpek dişlerinden önce çıkması da dikkat çekici ama olağan bir özelliktir.
- Kesiciler (ADA tablosu): alt orta kesiciler yaklaşık 6–10 ay, üst orta kesiciler 8–12 ay, üst yan kesiciler 9–13 ay, alt yan kesiciler 10–16 ay
- Azılar ve köpek dişleri (ADA tablosu): birinci azılar yaklaşık 13–19 ay, köpek dişleri 16–23 ay, alttaki ikinci azılar 23–31 ay, üstteki ikinci azılar 25–33 ay
Ay ay ne beklemeli?
İlk yılın sonuna doğru birçok bebeğin ağzında dört ile sekiz arasında kesici diş bulunur. Bu dönemde bebek kesici dişleriyle yumuşak yiyecekleri ısırmaya başlar. Dişlerin arasında boşluklar olması süt dişleri döneminde normaldir ve ileride kalıcı dişlere yer açılmasına yardımcı olur.
Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş çıkış tablosuna göre birinci azı dişleri 13 ile 19. aylar arasında çıkar. Bu dişler geniş yüzeyli olduğu için bazı çocuklarda diş eti hassasiyeti daha belirgin hissedilebilir. Ardından köpek dişleri, birinci azılar ile kesiciler arasındaki boşluğu doldurur.
Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş çıkış tablosuna göre ikinci azı dişleri, iki yaşından sonra en arkada yerini alır. Çoğu çocukta yirmi süt dişinin tamamı iki buçuk ile üç yaş arasında ağızdadır. Bu dişler, kalıcı dişlerle yer değiştirmeye başlayacakları altı yaş civarına kadar tek başlarına çalışır.
Hangi farklılıklar normaldir?
Tablodaki aralıklardan birkaç ay sapmak, ailesel özellikler, erken doğum ya da bireysel gelişim hızı nedeniyle sık görülür. Bazı bebekler dişlerini ikişer ikişer, bazıları tek tek çıkarır. Dişlerin bir süre hiç ilerlemeyip sonra arka arkaya gelmesi de olağandır.
Çıkış sırasındaki küçük değişiklikler de genellikle sorun değildir. Örneğin üst orta kesicilerin alt kesicilerden önce çıkması ya da bir köpek dişinin birinci azıdan önce görünmesi tek başına endişe nedeni sayılmaz. Asıl önemli olan, dişlerin sağ ve sol tarafta birbirine yakın zamanlarda çıkmasıdır.
Yeni çıkan dişlerin biraz çarpık görünmesi ya da aralarında boşluk bulunması da çoğu zaman zamanla düzelir. Dudak, dil ve yanak kaslarının baskısı dişleri kendi yerlerine yönlendirir. Süt dişlerinin sık ve boşluksuz dizilmesi ise ileride kalıcı dişler için yer darlığı olabileceğine işaret edebilir; bu durum kontrollerde izlenir.
Her yeni dişte ağız bakımı
Her yeni diş, temizlenmesi gereken yeni bir yüzey demektir. İlk dişten itibaren günde iki kez, yaşa uygun miktarda florürlü macunla fırçalama yapılır. Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi'nin (AAPD) önerisine göre üç yaşından küçüklerde pirinç tanesi, üç ile altı yaş arasında bezelye tanesi büyüklüğünde macun kullanılır.
Azı dişleri çıktığında çiğneme yüzeylerindeki girinti ve çukurlar fırçalamada daha fazla özen ister. Bu yüzeylerde yiyecek artıkları kolayca birikir ve çürük çoğu zaman buralardan başlar. İki azı dişi yan yana geldiğinde, aralarındaki temas yüzeyine diş ipiyle ulaşılması da gündeme gelebilir; bunun zamanını diş hekiminizle konuşabilirsiniz.
Diş çıkarma döneminde bebek huysuz olduğunda fırçalamayı atlamak cazip gelebilir. Oysa bu dönemde de nazik ve kısa bir fırçalama yapılmalıdır. Diş eti hassassa, fırçayı diş etine bastırmadan yalnızca dişin yüzeyine odaklanabilirsiniz.
- İlk dişten itibaren günde iki kez fırçalayın.
- Azı dişleri çıktığında çiğneme yüzeylerine özen gösterin.
- Yan yana temas eden dişler için diş ipini hekiminizle konuşun.
- Diş çıkarma döneminde de fırçalamayı sürdürün.
Ne zaman diş hekimine başvurmalı?
Diş çıkış takvimindeki çoğu farklılık zararsız olsa da bazı durumlar değerlendirme gerektirir. Bu değerlendirme çoğu zaman aileyi rahatlatır, nadiren de olsa erken önlem alınması gereken bir durumun fark edilmesini sağlar.
Aşağıdaki durumlardan birini fark ederseniz rutin kontrolü beklemeden muayene planlayın.
- Tablodaki ilk diş aralığı epeyce geçtiği hâlde hiç dişi çıkmamış bebek
- Bir taraftaki diş çıktığı hâlde karşı taraftaki eşinin birkaç ay sonra hâlâ görünmemesi
- Tablodaki son aralık geçtiği hâlde yirmi süt dişi tamamlanmamış çocuk
- Diş etinde uzun süre kalan mavimsi şişlik ya da kabarcık
- Şekli, rengi ya da yüzeyi belirgin farklı çıkan dişler
- Diş eti içinde hissedilen ama uzun süre çıkmayan diş
Muayenede diş gelişimi nasıl değerlendirilir?
Muayenede hekim önce ağızdaki dişleri sayar, hangi dişlerin çıktığını ve sıralarını not eder. Diş etlerini yoklayarak çıkmak üzere olan dişlerin yerini anlamaya çalışır. Çıkan dişlerin şekline, rengine ve mine yüzeyine bakar; mine gelişimiyle ilgili bir farklılık varsa bunu aileyle paylaşır.
Belirgin bir gecikme ya da eksiklik düşünülüyorsa, çocuğun yaşına ve bulgulara göre görüntüleme önerilebilir. Bu sayede dişlerin çenede var olup olmadığı ve konumları görülebilir. Gerekirse çocuk doktoruyla birlikte genel bir değerlendirme planlanır.
Kontroller süt dişlerinin çıkışı tamamlandıktan sonra da sürer. Hekim, dişlerin arasındaki boşlukları, kapanışı ve alışkanlıkların, örneğin emzik ya da parmak emmenin, ağız gelişimine etkisini zaman içinde izler.
Santral Kids'te
Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?
Diş çıkış sırası için gelen ailelerle önce tanışır, bebeğin hangi dişlerinin ne zaman çıktığını dinleriz. Muayenede ağızdaki dişleri birlikte sayar, çıkmak üzere olan dişleri ve dişlerin yüzeyini değerlendiririz.
Bulguları aileyle birlikte konuşur, takvimin normal sınırlar içinde olup olmadığını açıklarız. İzlem yeterli mi, yoksa ek bir değerlendirme gerekiyor mu, buna muayenede karar verir ve bir sonraki kontrolün zamanını birlikte planlarız.
Sık sorulanlar
Bebeğimin dişleri tablodaki sırayla çıkmıyor, sorun var mı?
Genellikle yoktur. Çıkış sırasında küçük farklılıklar çok sık görülür; örneğin üst dişlerin alttakilerden önce çıkması ya da köpek dişinin erken görünmesi normal kabul edilir. Dişlerin iki tarafta benzer zamanlarda çıkması daha önemlidir.
Yirmi süt dişinin tamamı kaç yaşında çıkmış olur?
Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş çıkış tablosuna göre çoğu çocukta yirmi süt dişinin tamamı iki buçuk ile üç yaş arasında ağızdadır. Son çıkan dişler genellikle en arkadaki ikinci azılardır. Bu aralık belirgin biçimde geçtiği hâlde eksik diş varsa muayene önerilir.
Dişlerin arasında boşluk olması normal mi?
Evet. Süt dişleri döneminde dişler arasında boşluk bulunması sık görülür ve kalıcı dişler için olumlu bir işarettir. Kalıcı dişler süt dişlerinden daha geniştir; bu boşluklar onlara yer açılmasına yardım eder.
Azı dişleri çıkarken daha mı fazla rahatsızlık olur?
Azı dişleri geniş yüzeyli olduğu için bazı çocuklarda diş eti hassasiyeti daha belirgin hissedilebilir. Soğutulmuş bir kaşıma halkası ya da diş eti masajı rahatlatabilir. Yüksek ateş ve ishal ise diş çıkarmayla açıklanmaz; bu belirtilerde çocuk doktoruna başvurun.
Süt dişleri ne zaman dökülmeye başlar?
Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş çıkış tablosuna göre süt dişlerinin dökülmesi çoğu çocukta altı yaş civarında, genellikle alt ön kesicilerle başlar. Bu sırada birinci kalıcı azı dişleri de süt dişlerinin arkasında, boş alana çıkar. Değişim on iki yaş civarına kadar sürer.
Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.
