Süt dişi neden sallanır?
Her süt dişinin altında, çene kemiği içinde ona karşılık gelen kalıcı diş gelişir. Kalıcı diş olgunlaşıp sürmeye hazırlandığında, süt dişinin kökü yavaş yavaş erimeye başlar. Kökü kısaldıkça süt dişi kemiğe tutunma gücünü kaybeder ve sallanır.
Bu süreç haftalar ya da aylar sürebilir. Sonunda süt dişi yalnızca diş etine tutunan ince bir parçayla kalır ve çoğu zaman yemek yerken ya da çocuk dişi diliyle oynarken kendiliğinden düşer. Düşen dişin altında kökün neredeyse hiç kalmamış olması bu yüzdendir.
Kökün erimesi kalıcı dişin hareketine bağlı olduğundan, sallanma çoğu zaman yerine gelecek dişin sürmeye yaklaştığını gösterir. Darbe ya da enfeksiyon dışında bir nedenle sallanan diş ise farklı bir durumdur ve değerlendirilmelidir.
Hangi diş ne zaman değişir?
Süt dişleri genellikle çıktıkları sıraya benzer bir sırayla düşer. Aşağıdaki yaşlar çoğu çocukta görülen yaklaşık aralıklardır; bir iki yıllık farklılık çoğu zaman normaldir. Kız çocuklarında değişim erkek çocuklarına göre biraz daha erken başlayabilir.
İlk sallanan dişler genellikle alt ön kesicilerdir. Bu dönemde, hiçbir süt dişinin yerine gelmeyen ilk kalıcı azı dişi de, yani altı yaş dişi, arka bölgede sürer. Aileler çoğu zaman bu dişi fark etmez, çünkü önünde bir süt dişi düşmez.
- Alt orta kesiciler: ADA tablosunda yaklaşık 6–7 yaş.
- Üst orta kesiciler: ADA tablosunda yaklaşık 7–8 yaş.
- Yan kesiciler: ADA tablosunda yaklaşık 7–9 yaş.
- Birinci süt azıları: ADA tablosunda yaklaşık 9–11 yaş.
- Süt köpek dişleri: ADA tablosunda yaklaşık 9–12 yaş.
- İkinci süt azıları: ADA tablosunda yaklaşık 10–12 yaş.
Değişimin iki aşaması ve arada geçen sakin dönem
Diş değişimi iki dalga hâlinde ilerler. İlk dalgada, Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) tablosuna göre yaklaşık 6 ile 8 yaş arasında, ön kesiciler değişir ve altı yaş dişleri sürer. Bu dönemde çocuğun gülüşü hızla değişir; ön dişler arasında boşluklar, kalıcı dişlerin süt dişlerine göre büyük ve sarımsı görünmesi sık karşılaşılan ve çoğu zaman geçici olan durumlardır.
Ardından bir iki yıl süren görece sakin bir dönem gelir. Bu sürede ağızda yeni bir diş düşmeyebilir; aileler bazen değişimin durduğunu düşünür. İkinci dalgada, ADA'nın tablosuna göre yaklaşık 9 ile 12 yaş arasında, köpek dişleri ve süt azıları değişir. Bu dişlerin yerine kalıcı köpek dişleri ve küçük azılar gelir.
ADA'nın tablosuna göre 12–13 yaş civarında ikinci kalıcı azılar, yani on iki yaş dişleri sürer. Bu dişler de altı yaş dişleri gibi bir süt dişinin yerine gelmez. Bu aşamadan sonra ağızda süt dişi kalmaması beklenir.
Sallanan dişte evde ne yapılmalı?
Sallanan süt dişini çekmek için acele etmeye gerek yoktur. Çocuğun dişi diliyle ya da temiz parmağıyla nazikçe oynatması doğaldır ve dişin düşmesini kolaylaştırabilir. Dişe ip bağlamak, kapıya bağlayıp çekmek ya da çocuğun istemediği bir anda dişi koparmak hem ağrılı hem de korkutucu olabilir; kök tam erimemişse diş eti zarar görebilir.
Sallanan dişin çevresi ağrıyabileceği için çocuk o bölgeyi fırçalamaktan kaçınabilir. Bu bölgede yumuşak bir fırçayla nazikçe fırçalamaya devam edin; biriken plak diş etini iltihaplandırarak hassasiyeti artırabilir. Çok sert ve yapışkan yiyecekler bu dönemde bir tarafla çiğnemeye neden olabilir.
Diş düştüğünde biraz kanama normaldir. Temiz bir gazlı bezi ya da katlanmış bir mendili bölgeye koyup çocuğun birkaç dakika ısırmasını sağlayın. Kanama çoğu zaman kısa sürede durur. Bölge birkaç gün hassas olabilir; o günlerde yumuşak yiyecekler tercih edilebilir.
Erken sallanma ne zaman önemlidir?
Alt ön dişlerin ADA tablosundaki 6–7 yaş aralığından biraz önce sallanmaya başlaması bazı çocuklarda görülebilir ve tek başına endişe verici değildir. Burada önemli olan, sallanmanın bir nedeninin olup olmadığıdır. Bir darbe, ilerlemiş bir çürük ya da diş etinde şişlik varsa diş muayene edilmelidir.
Darbe, çürük ya da enfeksiyon olmadan, olağan değişim zamanından çok önce, okul öncesi yaşta sallanan ya da düşen bir süt dişi her zaman değerlendirilmelidir. Bu durum nadir olsa da, kemiği ya da diş eti dokusunu etkileyen bazı genel sağlık sorunlarının ilk işareti olabilir. Hekim gerekirse çocuk hekimiyle birlikte değerlendirme önerir.
Çürük nedeniyle erken çekilen bir süt dişi ise farklı bir konudur. Bu durumda komşu dişlerin boşluğa kayma riski değerlendirilir ve gerekirse yer tutucu planlanır.
Geç düşme ne zaman önemlidir?
Bazı çocuklarda değişim ortalamadan bir iki yıl geç başlar ve bu çoğu zaman ailesel bir özelliktir. Ebeveynlerden birinin dişleri de geç değiştiyse çocuğunda benzer bir zamanlama görülebilir. Genel gelişimin de değişim zamanını etkilediği bilinir.
Ancak bazı bulgular, beklemek yerine muayene gerektirir. Yaşıtlarında diş değişimi başladığı hâlde hiç süt dişi sallanmamış bir çocuk, bir taraftaki diş değiştiği hâlde aylar geçmesine rağmen karşı taraftaki aynı dişin hiç sallanmaması ya da süt dişi düştüğü hâlde aylar boyunca yerine bir diş gelmemesi röntgenle değerlendirilmesi gereken durumlardır.
Bu değerlendirmede kalıcı dişin var olup olmadığı, konumu ve sürme yolunda bir engel bulunup bulunmadığı incelenir. Bazı çocuklarda kalıcı diş doğuştan eksik olabilir ya da fazla bir diş sürmeyi engelleyebilir.
Değişim döneminde diş bakımı
Değişim dönemi, ağızda hem süt hem kalıcı dişlerin bulunduğu karışık bir dönemdir. Yeni sürmüş kalıcı dişlerin minesi henüz tam olgunlaşmamıştır ve çürüğe karşı daha hassastır. Sallanan dişler ve boşluklar nedeniyle fırçalama zorlaşabilir; bu dönemde ebeveyn kontrolünün sürmesi önemlidir.
Kalıcı azı dişlerinin çiğneme yüzeylerindeki derin oluklar çürüğe yatkın olabilir. Hekim bu dişlerde fissür örtücü ya da florür uygulaması önerebilir. Altı yaş dişinin sürdüğünü fark etmek için ara sıra çocuğunuzun ağzının arka kısmına bakmak da yararlıdır.
Diş perisi gibi gelenekler, diş değişimini çocuk için keyifli bir döneme dönüştürebilir. Düşen diş, fırçalamanın ve yeni gelen dişlere iyi bakmanın önemini konuşmak için de iyi bir fırsattır.
Ne zaman diş hekimine başvurmalı?
Diş değişimi çoğu zaman sorunsuz ilerler. Aşağıdaki durumlarda ise kontrol gününü beklemeden muayene planlayın:
- Darbe, çürük ya da şişlik olmadan okul öncesi yaşta sallanan ya da düşen süt dişi.
- Diş düştükten sonra baskıyla durmayan ya da saatler sonra yeniden başlayan kanama.
- Sallanan dişin çevresinde şişlik, akıntı ya da kötü koku.
- Kalıcı dişin süt dişinin arkasından ya da önünden çıkması ve süt dişinin aylar içinde sallanmaması.
- Süt dişi düştüğü hâlde aylar boyunca yerine diş gelmemesi.
- Yaşıtlarında diş değişimi başladığı hâlde hiç süt dişi değişmemiş olması.
Santral Kids'te
Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?
Diş değişimi döneminde kontrollerde hangi dişlerin sallandığını, kalıcı dişlerin sürme sırasını ve yer durumunu birlikte değerlendiririz. Gerektiğinde röntgenle kalıcı dişlerin varlığını ve konumunu kontrol eder, bulguları aileye sade bir dille anlatırız.
Çocuğa düşen dişin yerine neyin geldiğini onun anlayacağı dille anlatırız. Erken ya da geç bir değişim gördüğümüzde nedenini araştırır, izlem ya da tedavi gerekip gerekmediğine aileyle birlikte karar veririz.
Sık sorulanlar
Sallanan dişi evde çekmeli miyim?
Çoğu zaman gerekmez. Diş, kökü eridikçe kendiliğinden düşer. Diş yalnızca ince bir diş eti parçasıyla tutunuyor ve çocuk rahatsız oluyorsa, temiz bir gazlı bezle nazikçe tutup çevirerek çıkarılabilir. Diş direniyor, çocuk ağrı duyuyor ya da korkuyorsa zorlamayın; hekiminize danışın.
Çocuğum düşen dişini yuttu, ne yapmalıyım?
Küçük bir süt dişinin yutulması çoğu zaman sorun yaratmaz ve diş sindirim yoluyla vücuttan atılır. Çocuk öksürüyor, nefes almakta zorlanıyor ya da hırıltılı soluyorsa diş solunum yoluna kaçmış olabilir; bu durumda hemen acil servise başvurun.
Yeni çıkan kalıcı dişler neden daha sarı görünüyor?
Kalıcı dişlerin minesi süt dişlerine göre daha yarı saydamdır ve altındaki dentin tabakasının sarımsı rengi daha çok görünür. Beyaz süt dişlerinin yanında bu fark belirgin olabilir. Lekeli, pürüzlü ya da tebeşir beyazı alanlar varsa muayenede değerlendirilmesi uygundur.
Kalıcı ön dişler neden tırtıklı çıkıyor?
Yeni sürmüş kalıcı kesici dişlerin kenarında üç küçük tümsek bulunması doğaldır. Bu tümsekler çoğu zaman çiğneme ve karşı dişlerle temas sonucunda yıllar içinde aşınarak düzleşir. Bir tedavi gerektirmez; dişler yeterince düzleşmezse ileride değerlendirilebilir.
Süt dişleri değişirken ön dişler arasında boşluk olması normal mi?
Evet, çoğu zaman normaldir. Kalıcı dişler süt dişlerinden büyük olduğu için önce aralıklı ve hafif yana eğik sürebilir. Yan dişler ve köpek dişleri sürdükçe bu boşlukların çoğu kendiliğinden kapanır. Boşluk çok genişse ya da kapanmıyorsa kontrolde değerlendirilir.
Sallanan diş çürükse tedavi edilmeli mi?
Diş sallanıyor, kökü büyük ölçüde erimiş ve çürük ağrı ya da enfeksiyon yapmıyorsa çoğu zaman düşene kadar izlenir. Diş etinde şişlik, akıntı ya da ağrı varsa farklı bir yaklaşım gerekebilir. Karar muayenede verilir.
Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.
