İçeriğe geç

Koruyucu uygulamalar

Altı yaş dişi: süt dişi sanılan kalıcı azı

Çocuğunuz okul çağına yaklaşırken ağzının en arkasında, son süt dişinin hemen gerisinde yeni bir diş belirir. Hiçbir süt dişi düşmeden çıktığı için çoğu aile onu bir süt dişi sanır ve gereken özeni göstermez. Oysa bu, ömür boyu kullanılacak ilk kalıcı dişlerden biridir. Bu yazıda altı yaş dişini nasıl tanıyacağınızı, neden çürüğe yatkın olduğunu, onu evde nasıl koruyacağınızı ve hangi belirtilerde hekime başvurmanız gerektiğini anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Altı yaş dişi nedir, nasıl tanınır?

Altı yaş dişi, diş hekimliğindeki adıyla kalıcı birinci büyük azı dişidir. Ağızda dört tane bulunur: sağ ve sol tarafta, altta ve üstte birer tane. Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş çıkış tablosuna göre çoğu çocukta 6 ile 7 yaş arasında sürer; alttakiler genellikle üsttekilerden biraz önce çıkar.

Bu dişi diğer kalıcı dişlerden ayıran özellik, hiçbir süt dişinin yerine geçmemesidir. Süt dişlerinin arkasındaki boş alana, diş dizisinin sonuna yerleşir. Ön dişler değişirken bir süt dişi sallanıp düşer ve yerine kalıcısı gelir; altı yaş dişinde ise bu değişim yaşanmaz. Bu yüzden çoğu zaman fark edilmez ya da süt dişi sanılır.

Evde basit bir sayımla bu dişi tanıyabilirsiniz. Süt dişlerinde her çeyrekte, yani ağzın sağ üst, sol üst, sağ alt ve sol alt bölümlerinde, ön ortadan başlayarak beşer diş bulunur. Ortadan arkaya doğru saydığınızda altıncı sırada bir diş görüyorsanız, bu büyük olasılıkla altı yaş dişidir.

Neden bu kadar önemli?

Altı yaş dişleri, üst ve alt çenenin birbirine nasıl kapanacağını belirleyen temel dişlerdir. Sonradan çıkacak kalıcı dişlerin yerleşimi büyük ölçüde bu dişlerin konumuna göre şekillenir. Çiğneme kuvvetinin önemli bir kısmını da bu dişler taşır.

Bu dişler ömür boyu kullanılmak üzere çıkar; yerine yenisi gelmez. Çocuklukta başlayan bir çürük ilerlerse dolgu, kanal tedavisi ya da daha kapsamlı tedaviler gerekebilir. Dişin kaybedilmesi ise komşu dişlerin boşluğa doğru eğilmesine ve kapanışın bozulmasına yol açabilir.

Altı yaş dişleri aynı zamanda kalıcı dişler arasında çocuklukta en sık çürüğe yakalananlardır. Bunun nedenleri, dişin yapısında, çıktığı dönemde ve ağızdaki konumunda yatar.

Neden çürüğe yatkındır?

Altı yaş dişlerinin çiğneme yüzeyinde derin ve dar oluklar bulunur. Bu olukların bir kısmı fırça kılından daha incedir; burada biriken plak fırçalamayla tam olarak temizlenemez. Diş yeni çıktığında minesi de henüz olgunlaşma sürecindedir ve asitlere karşı daha hassastır.

Diş tamamen sürene kadar geçen süre birkaç ay ile bir yılı bulabilir. Bu dönemde dişin arka kısmı bir diş eti kapağıyla örtülü kalır. Kapağın altında yiyecek ve plak birikir, diş ise çiğneme düzleminin altında kaldığı için çiğnemeyle de temizlenmez.

Ağzın en arkasında olması da işi zorlaştırır. Çocuklar fırçayı çoğu zaman bu bölgeye kadar götürmez; ebeveynler de dişin varlığından habersiz olabilir. Bazı çocuklarda ayrıca bu dişlerde mine gelişim bozukluğu görülür. Lekeli, kolay kırılan ve hassas olan bu mine, çürüğe karşı daha da savunmasızdır.

Sürme döneminde ne hissedilir?

Pek çok çocuk altı yaş dişinin çıktığını hiç fark etmez. Bazı çocuklarda ise arka diş etinde hassasiyet, çiğnerken hafif ağrı ya da o tarafla çiğnemekten kaçınma görülebilir. Diş etinin dişin üzerinde kalan kısmı, çiğnerken karşı dişin bastırmasıyla tahriş olup kızarabilir.

Bu yakınmalar çoğu zaman birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Yumuşak yiyecekler, bölgenin nazikçe ama düzenli fırçalanması ve soğuk su içmek rahatlatabilir. Ağrı kesici gerekip gerekmediği ve dozu konusunda çocuk doktorunuza ya da eczacınıza danışın.

Dişin üzerindeki diş eti belirgin biçimde şişer, ağız kokusu, ağız açmakta zorlanma, ateş ya da yüzde şişlik gelişirse diş eti kapağının altında bir iltihap olabilir. Bu durumda beklemeden muayeneye başvurun.

Evde altı yaş dişini korumak

Altı yaş dişleri çıktığında çocukların çoğu henüz kendi başına etkili fırçalayamaz. Bu yüzden bu dönemde, en azından akşam fırçalamasında, bir yetişkinin çocuğun dişlerini fırçalaması ya da fırçalamayı tamamlaması önerilir.

Arka dişlere ulaşmak için bazı küçük teknikler işe yarar:

  • Çocuğun ağzını tamamen açtırmak yerine yarı kapalı tutmasını isteyin; yanak gevşer ve fırça arkaya daha kolay ulaşır.
  • Fırçayı yanak tarafından, ağzın köşesinden çapraz biçimde arkaya doğru yerleştirin.
  • Çiğneme yüzeyinde ileri geri kısa hareketler yapın, oluklara giren kılları hissedin.
  • Henüz tam sürmemiş dişte fırçayı diş eti kapağının kenarına doğru nazikçe yöneltin.
  • Bu bölgeye ulaşmakta zorlanıyorsanız, hekiminize tek püsküllü küçük bir fırçanın uygun olup olmadığını sorun.
  • Florürlü macunu çocuğun yaşına uygun miktarda kullanın; fırçalamadan sonra ağzı bol suyla çalkalatmayın, yalnızca köpüğü tükürtün.

Altı yaş dişi ve beslenme alışkanlıkları

Altı yaş dişlerinin çıktığı dönem, çoğu çocuğun okula başladığı ve beslenme düzeninin değiştiği döneme denk gelir. Okul kantini, arkadaşlarla paylaşılan atıştırmalıklar ve ev dışında geçen uzun saatler, şekerli besinlerle temas sayısını artırabilir. Yeni çıkan ve minesi henüz olgunlaşmamış bir azı dişi için bu değişiklik önemlidir.

Bu dönemde yapışkan atıştırmalıkları, şekerli içecekleri ve gün boyu ara ara yemeyi sınırlamak, yeni dişin ilk yıllarını daha güvenli geçirmesine yardım eder. Beslenme çantasına peynir, sebze ve bütün meyve gibi dişe dost seçenekler koymak, şekerli bir besin verilecekse onu öğünün sonuna bırakmak basit ama etkili önlemlerdir.

Çocuk okulda öğle yemeğinden sonra dişlerini fırçalayamıyorsa ağzını suyla çalkalaması ya da birkaç yudum su içmesi, artıkların bir kısmının uzaklaşmasını sağlar. Akşam fırçalamasının ise atlanmaması ve arka dişlerin bir yetişkin tarafından kontrol edilmesi bu dönemin en önemli alışkanlığıdır.

Muayenede neler yapılabilir?

Altı yaş dişlerinin sürme döneminde yapılan bir kontrol, dişin oluk yapısını, minenin durumunu ve varsa erken çürük belirtilerini değerlendirmeye olanak tanır. Bu değerlendirmeye göre koruyucu uygulamalar planlanır.

Derin oluklu dişlerde fissür örtücü, yani olukları kapatan ince bir koruyucu tabaka, sık önerilen bir yöntemdir. Diş tam sürmemişse geçici bir koruyucu uygulanıp diş tamamen çıktığında kalıcısı yapılabilir. Çürük riski yüksek çocuklarda belli aralıklarla flor vernik uygulaması da planlanabilir.

Minede gelişim bozukluğu olan dişlerde hassasiyet ve hızlı aşınma görülebilir. Bu dişlerin korunması için florür uygulamaları, koruyucu kaplamalar ya da dolgular gibi seçenekler, dişin durumuna göre muayenede değerlendirilir.

Ne zaman diş hekimine başvurmalı?

Çocuğunuz okula başlama dönemindeyse ve son süt dişinin arkasında yeni bir diş görüyorsanız, belirgin bir yakınma olmasa da kontrol planlayın. Bu, dişin daha çürük başlamadan değerlendirilmesi için uygun bir zamandır.

Aşağıdaki durumlarda daha beklemeden başvurun:

  • Dişin çiğneme yüzeyinde kahverengi, siyah ya da tebeşir beyazı lekeler.
  • Dişin çıkar çıkmaz sarı-kahverengi lekeli görünmesi ya da parça parça kırılması.
  • Soğuk, sıcak ya da fırçalamayla gelen hassasiyet.
  • Çiğnerken ağrı ya da çocuğun o tarafla yemek yemekten kaçınması.
  • Dişin üzerindeki diş etinde şişlik, kötü koku, ateş ya da yüzde şişlik.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Okul çağına giren çocukların kontrolünde altı yaş dişlerinin sürüp sürmediğine, oluk yapısına ve minenin durumuna özellikle bakarız. Çocuğa aynada yeni dişini gösterir, bu dişin neden özel olduğunu onun anlayacağı dille anlatırız.

Ailelere arka dişlere ulaşmanın pratik yollarını muayenede birlikte gösteririz. Fissür örtücü ya da flor vernik gibi koruyucu uygulamaların gerekip gerekmediğine bulgulara göre muayenede karar veririz.

Sık sorulanlar

Altı yaş dişi düşüp yerine yenisi çıkar mı?

Hayır. Altı yaş dişi kalıcı bir dişidir ve ömür boyu kullanılmak üzere çıkar. Hiçbir süt dişinin yerine geçmediği için çoğu zaman süt dişi sanılır. Bu diş kaybedilirse yerine kendiliğinden yeni bir diş gelmez.

Altı yaş dişi tam olarak kaç yaşında çıkar?

Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş çıkış tablosuna göre çoğu çocukta 6 ile 7 yaş arasında çıkar; alttakiler genellikle üsttekilerden biraz önce sürer. Bazı çocuklarda biraz daha erken ya da geç çıkabilir. Bu aralık belirgin biçimde geçtiği hâlde diş hiç belirmemişse kontrol için başvurmak uygundur.

Altı yaş dişinde çürük varsa ne yapılır?

Tedavi çürüğün derinliğine göre belirlenir. Başlangıç düzeyindeki çürüklerde florür uygulaması ve fissür örtücü yeterli olabilir; boşluk oluşmuşsa dolgu gerekir. Çürük ilerleyip sinire ulaşmışsa kanal tedavisi gibi daha kapsamlı tedaviler gündeme gelir. Erken fark etmek tedaviyi basitleştirir.

Altı yaş dişi çıkarken ağrı yapar mı?

Pek çok çocukta fark edilmeden çıkar. Bazılarında arka diş etinde hassasiyet, çiğnerken hafif ağrı ya da kızarıklık görülebilir ve çoğu zaman birkaç gün içinde geçer. Şişlik, ateş, ağız açmakta zorlanma ya da yüzde şişlik varsa beklemeden muayeneye başvurun.

Altı yaş dişi lekeli çıktı, neden olabilir?

Dişin çıkar çıkmaz beyaz, sarı ya da kahverengi lekeli görünmesi, minenin gelişimi sırasında oluşan bir bozukluğa işaret edebilir. Bu dişler hassas olabilir ve çabuk aşınabilir. Neden ve tedavi seçenekleri muayenede değerlendirilir; erken kontrol önerilir.

Altı yaş dişlerine fissür örtücü mutlaka gerekir mi?

Her çocukta gerekmeyebilir. Derin oluklara sahip dişlerde, çürük riski yüksek ya da mine gelişim bozukluğu olan çocuklarda daha çok fayda sağlar. Dişin oluk yapısı ve çocuğun çürük riski muayenede değerlendirilerek karar verilir.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.