İçeriğe geç

Koruyucu uygulamalar

Fissür örtücü hangi dişlere ve hangi yaşta uygulanır?

Azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki derin oluklar, fırça kılının giremeyeceği kadar dar olabilir. Çocuklarda görülen çürüklerin önemli bir kısmı bu oluklarda başlar. Fissür örtücü bu olukları ince bir tabakayla kapatarak yiyecek ve bakterilerin yerleşmesini zorlaştırır. Bu yazıda hangi dişlere ve hangi yaşlarda uygulandığını, kimlerin daha çok fayda gördüğünü ve uygulandıktan sonra nasıl takip edildiğini anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Fissür örtücü ne işe yarar?

Fissür, azı ve küçük azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki doğal oluk ve çukurlara verilen addır. Bazı çocuklarda bu oluklar sığ ve geniştir; bazılarında ise derin, dar ve kıvrımlıdır. Derin oluklarda biriken plak fırçalamayla tam olarak temizlenemez ve florür de bu bölgeleri düz yüzeyler kadar iyi koruyamaz.

Fissür örtücü, akışkan bir malzemenin bu oluklara sürülüp sertleştirilmesiyle uygulanır. Böylece dişin çiğneme yüzeyi daha düz ve temizlenmesi kolay bir hâle gelir. Amaç dişi delmek ya da şeklini değiştirmek değil, yalnızca olukları kapatmaktır.

Fissür örtücü yalnızca çiğneme yüzeyini korur. Dişlerin arasında ve diş eti kenarında başlayan çürükleri önlemez; bu bölgeler için fırçalama, uygun yaşta diş ipi ve florür gereklidir. Bu nedenle fissür örtücü, koruyucu planın bir parçası olarak düşünülür.

Hangi dişlere uygulanır?

En sık uygulandığı dişler kalıcı büyük azılardır. Bu dişler hem en derin oluklara sahip olan hem de çocuklukta çürüğe en çok yakalanan kalıcı dişlerdir. Derin çukurları olan bazı küçük azı dişlerine ve üst ön dişlerin arka yüzündeki derin çukurlara da gerektiğinde uygulanabilir.

Süt azı dişlerine de, özellikle çürük riski yüksek çocuklarda ve oluk yapısı derin olan dişlerde uygulanabilir. Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş tablosuna göre süt azıları çocuğun ağzında 10–12 yaşına kadar kalabildiği için bu dişleri korumak da önemlidir.

Hangi dişe uygulanacağı her çocukta ayrı değerlendirilir. Sığ ve kolay temizlenen oluklara sahip, çürük riski düşük bir çocukta her dişe uygulama gerekmeyebilir.

  • Kalıcı birinci büyük azılar: ADA'nın diş çıkış tablosuna göre çoğu çocukta 6–7 yaş civarında sürer.
  • Kalıcı ikinci büyük azılar: ADA'nın tablosuna göre çoğu çocukta 12 ile 13 yaş arasında sürer.
  • Derin oluklu küçük azılar: ADA'nın tablosuna göre çoğu çocukta 10 ile 12 yaş arasında sürer.
  • Süt azıları: çürük riski yüksek çocuklarda ve derin oluklarda değerlendirilir.

Hangi yaşta ve ne zaman uygulanır?

Fissür örtücü için belirleyici olan çocuğun yaşından çok dişin durumudur. Diş, çiğneme yüzeyi tamamen ağızda görünecek kadar sürdüğünde ve uygulama sırasında kuru tutulabildiğinde örtücü uygulanabilir. ADA'nın diş çıkış tablosuna göre 6 yaş dişleri 6–7 yaşta, ikinci büyük azılar 12–13 yaşta sürer; örtücü de çoğu zaman bu dişler sürdükten kısa süre sonra uygulanır.

Diş sürdükten sonraki ilk yıllar, çürüğün en kolay başladığı dönemdir. Yeni süren dişin minesi henüz olgunlaşmaktadır ve diş tam sürene kadar bir kısmı diş etiyle örtülü kaldığı için temizlenmesi de zordur. Bu nedenle sürme döneminde düzenli kontrol, uygulama için doğru zamanın yakalanmasını sağlar.

Diş tam sürmemiş ama oluklarda erken belirtiler görülüyorsa, hekim geçici olarak cam iyonomer esaslı bir örtücü uygulayabilir. Diş tam sürüp kuru tutulabilir hâle geldiğinde bu örtücü gerekirse rezin esaslı bir örtücüyle değiştirilir.

Kimler daha çok fayda görür?

Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi (AAPD) ve Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA), çocuklarda ve ergenlerde kalıcı azı dişlerinin oluklarına fissür örtücü uygulanmasını, çürüğü önlemede etkili bir yöntem olarak önerir. Hangi çocuğa ve hangi dişe uygulanacağı ise muayenede çürük riskine göre belirlenir.

Fayda görme olasılığının daha yüksek olduğu durumlar şunlardır:

  • Derin, dar ve kıvrımlı oluklara sahip azı dişleri.
  • Süt dişlerinde ya da diğer kalıcı dişlerde çürük ya da dolgu geçmişi.
  • Oluklarda başlangıç düzeyinde, henüz boşluk oluşturmamış çürük belirtileri.
  • Mine gelişim bozukluğu, örneğin azı dişlerinde lekeli ve hassas mine.
  • Sık şekerli atıştırma ya da içecek tüketimi.
  • Fırçalamayı zorlaştıran özel gereksinim ya da ortodontik aparey kullanımı.

Uygulama nasıl yapılır?

Fissür örtücü uygulaması kısa bir işlemdir ve çoğu zaman uyuşturma gerektirmez, çünkü diş delinmez. Her diş için birkaç dakika yeterlidir. Uygulamanın başarısı büyük ölçüde dişin işlem boyunca tükürükten korunmasına bağlıdır.

Rezin esaslı örtücülerde adımlar genellikle şöyledir: Dişin çiğneme yüzeyi temizlenir, malzemenin tutunması için oluklara kısa süreli bir hazırlık jeli sürülür, ardından yıkanır ve kurutulur. Örtücü oluklara sürülür ve mavi bir ışıkla birkaç saniyede sertleştirilir. Son olarak çocuğun ısırması kontrol edilir.

Uygulamadan sonra özel bir bakım gerekmez; çocuk hemen yiyip içebilir. Çocuk ilk birkaç saat dişinde hafif bir farklılık hissedebilir, bu his kısa sürede kaybolur. Fırçalama ve diş ipi her zamanki gibi devam eder.

Kontrol, aşınma ve yenileme

Fissür örtücü dişte yıllarca kalabilir, ama çiğneme kuvvetleri altında zamanla aşınabilir ya da bir kısmı kopabilir. Bu nedenle her kontrol muayenesinde örtücülerin durumu incelenir. Eksilen ya da kopan kısımlar, gerekirse aynı seansta kolayca tamamlanır.

Örtücünün kısmen kopması dişe zarar vermez, ancak açılan kenarda plak birikebilir. Çocuğunuz dişinin üzerinde pürüzlü ya da sivri bir yer hissettiğini söylerse bir sonraki kontrolü beklemeden bilgi verin.

Bazı ebeveynler, örtücü malzemelerin içeriği hakkında soru sorar. Bu malzemeler diş hekimliğinde uzun süredir kullanılmaktadır ve Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA) fissür örtücüleri çocuklar için güvenli kabul eder. Malzeme hakkında bir endişeniz varsa uygulamadan önce hekiminizle konuşabilirsiniz.

Örtücü yapıldıktan sonra evde neler değişir?

Fissür örtücü yapılan bir çocuğun günlük bakımında aslında hiçbir şey değişmez; değişmemesi de gerekir. Bazı aileler örtücüden sonra dişlerin korunduğunu düşünüp fırçalamayı ya da şekerli besinlere dikkat etmeyi gevşetebilir. Oysa örtücü, dişin yalnızca bir yüzeyini korur ve evdeki bakımla birlikte işe yarar.

Azı dişlerinin fırçalanmasına özellikle dikkat edin. Bu dişler ağzın en arkasında olduğu için çocuklar fırçayı çoğu zaman oraya kadar götürmez. Fırçayı yanaktan arkaya doğru yerleştirip küçük daireler çizerek çiğneme yüzeylerini ve diş eti kenarını temizlemek, örtücünün kenarlarında plak birikmesini önler. Okul çağındaki çocuklarda da akşam fırçalamasının sonunda azı dişlerini bir yetişkinin kontrol etmesi önerilir.

Sert şekerleri ısırmak, buz çiğnemek ya da kalem ve oyuncak ısırmak örtücünün kopmasını hızlandırabilir. Bu alışkanlıklar varsa çocukla konuşmak ve kontrol muayenesinde örtücülerin durumunu sormak faydalıdır.

Ne zaman diş hekimine başvurmalı?

ADA'nın tablosuna göre 6 yaş dişleri 6–7 yaş civarında sürer. Çocuğunuz bu yaşa yaklaşırken ya da süt dişlerinin arkasında yeni bir azı dişi gördüğünüzde kontrol planlayın. Bu dönem, 6 yaş dişlerinin oluk yapısının değerlendirilmesi ve fissür örtücü gerekip gerekmediğine karar verilmesi için uygun zamandır. Benzer bir değerlendirme, ADA tablosunda 12–13 yaş olarak verilen ikinci büyük azıların sürme döneminde de yapılır.

Azı dişlerinin oluklarında kahverengi ya da siyah çizgiler, tatlıyla gelen sızlama ya da yemek takılması fark ederseniz beklemeden muayeneye gelin. Çürük oluklarda boşluk oluşturmuşsa fissür örtücü yerine dolgu gibi başka bir tedavi gerekebilir.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Kontrol muayenelerinde azı dişlerinin oluk yapısını ve sürme durumunu dikkatle inceleriz. Uygulama gerekiyorsa önce çocuğa kullanacağımız ışığı ve malzemeyi gösterir, dişine "koruyucu bir kaplama" yapacağımızı onun anlayacağı dille anlatırız.

Hangi dişlere örtücü gerektiğine, çocuğun çürük riskini ve dişlerdeki bulguları aileyle birlikte konuşarak muayenede karar veririz. Uygulanan örtücüleri her kontrolde yeniden değerlendiririz.

Sık sorulanlar

Fissür örtücü için diş delinir mi?

Hayır. Fissür örtücü sağlam dişin oluklarına sürülen ince bir tabakadır; diş delinmez ve çoğu zaman uyuşturma gerekmez. Oluklarda boşluk oluşturmuş bir çürük varsa durum farklıdır; bu durumda dolgu gibi bir tedavi gerekebilir ve bu muayenede belirlenir.

Fissür örtücü ne kadar dayanır?

Örtücüler dişte yıllarca kalabilir, ancak çiğneme kuvvetleri altında zamanla aşınabilir ya da kısmen kopabilir. Bu yüzden her kontrolde durumları incelenir ve eksilen kısımlar gerektiğinde tamamlanır. Dayanıklılık dişin yapısına ve çocuğun alışkanlıklarına göre değişir.

Süt dişlerine de fissür örtücü yapılır mı?

Yapılabilir. Özellikle çürük riski yüksek çocuklarda ve derin oluklu süt azılarında hekim bu seçeneği değerlendirebilir. Süt azıları çocuğun ağzında uzun yıllar kaldığı için onları korumak hem beslenme hem de kalıcı dişlerin yerleşimi açısından önemlidir.

Fissür örtücü yapılan dişe çürük olmaz mı?

Örtücü çiğneme yüzeyindeki olukları korur ama dişlerin arası ve diş eti kenarı açıkta kalır. Bu bölgelerde çürük gelişebilir. Florürlü macunla düzenli fırçalama, uygun yaşta diş ipi ve şekerli besinlerin sıklığını sınırlamak bu yüzden de önemlidir.

Çocuğum ilkokulun son sınıflarında, altı yaş dişlerine örtücü için geç mi kaldık?

Mutlaka geç değildir. Dişin oluklarında çürük yoksa ya da yalnızca başlangıç düzeyinde belirtiler varsa örtücü daha ileri yaşlarda da uygulanabilir. Uygun olup olmadığına dişin muayenedeki durumuna göre karar verilir.

Fissür örtücü ile flor vernik aynı şey mi?

Değildir. Fissür örtücü azı dişlerinin çiğneme yüzeyindeki olukları fiziksel olarak kapatan bir tabakadır. Flor vernik ise dişlerin tüm yüzeylerine sürülen ve mineyi florürle güçlendiren bir uygulamadır. İkisi farklı yollarla korur ve çürük riski yüksek çocuklarda birlikte kullanılabilir.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.