İçeriğe geç

Çene gelişimi ve ortodonti

Kalıcı diş süt dişinin arkasından çıkıyorsa ne yapılmalı?

Bir sabah çocuğunuzun ağzına baktığınızda alt ön dişlerin arkasında ikinci bir sıra diş görmek ilk anda şaşırtıcı olabilir. Halk arasında köpek balığı dişi olarak da anılan bu görünüm, diş değişimi döneminde sık karşılaşılan bir durumdur ve çoğu zaman kendiliğinden düzelir. Bu yazıda neden olduğunu, ne kadar beklenebileceğini, hangi durumlarda süt dişinin çekilmesi gerektiğini ve üst dişlerde neden daha dikkatli olunması gerektiğini anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Neden arkadan çıkar?

Alt ön kalıcı dişler, çene kemiği içinde süt dişlerinin tam altında değil, biraz arkasında, dil tarafında gelişir. Normalde kalıcı diş sürmeye başladığında süt dişinin kökünü eritir ve süt dişi sallanıp düşer. Bazı çocuklarda ise süt dişinin kökü yeterince erimeden kalıcı diş kendi yolunu bulur ve süt dişinin arkasından çıkar.

Bu durum en sık alt orta kesicilerde, yani Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş tablosuna göre bu dişlerin değiştiği yaklaşık 6 ile 7 yaş arasında görülür. Yan kesicilerde de tekrarlayabilir. Bir taraftaki dişte görüldüyse diğer tarafta da aynı şeyin olması şaşırtıcı değildir.

Kalıcı dişlerin süt dişlerinden daha büyük olması ve ön bölgedeki yerin o dönemde sınırlı olması da bu görünüme katkıda bulunabilir. Bu tek başına ileride çapraşıklık olacağı anlamına gelmez; çene büyüdükçe ve yan dişler değiştikçe yer durumu değişir.

İlk adım: süt dişi sallanıyor mu?

Kalıcı dişin arkadan çıktığını fark ettiğinizde ilk bakılacak şey, önündeki süt dişinin durumudur. Süt dişi sallanıyorsa çoğu zaman önümüzdeki haftalarda kendiliğinden düşer. Bu durumda çocuğun dişi diliyle ve temiz parmağıyla nazikçe oynatmasına izin vermek düşmesini kolaylaştırabilir.

Süt dişi düştükten sonra, arkada kalan kalıcı diş dilin doğal baskısıyla yavaş yavaş öne doğru gelir ve çoğu zaman diş dizisindeki yerine yerleşir. Bu süreç birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürebilir. Ailelerin sabırlı olması ve dişi parmakla itmeye çalışmaması önerilir.

Süt dişi hiç sallanmıyor, tamamen sağlam duruyorsa ya da kalıcı dişin büyük bölümü çıktığı hâlde süt dişi yerinden kıpırdamıyorsa durum muayenede değerlendirilmelidir.

Ne kadar beklenebilir?

Kesin bir süre herkes için aynı değildir. Genel bir yaklaşım olarak, kalıcı dişin arkadan çıktığı fark edildiğinde süt dişi belirgin biçimde sallanıyorsa birkaç hafta beklenebilir. Bu sürede süt dişi düşmüyor, sallanma artmıyorsa ya da kalıcı diş giderek daha arkada konumlanıyorsa hekime görünmek uygun olur.

Bazı hekimler, süt dişi sallanmıyorsa birkaç aydan fazla beklemeden müdahale edilmesini tercih eder. Bunun nedeni, kalıcı dişin uzun süre arkada kalırsa karşı çenedeki dişlerle ilişkisinin bozulabilmesi ve dilin onu öne itme etkisinin azalabilmesidir.

Aşağıdaki bulgular, beklemek yerine muayeneyi öne çekmenin uygun olacağını gösterir:

Bekleme sürecinde çocuğun kendini nasıl hissettiğine de dikkat edin. Bazı çocuklar ağızlarında iki sıra diş olmasından rahatsız olur ya da okulda arkadaşlarının sözlerinden etkilenebilir. Bu durumu çocukla sakin bir dille konuşmak, bunun geçici ve sık görülen bir durum olduğunu anlatmak kaygısını azaltır.

  • Süt dişinin hiç sallanmaması ya da çok az sallanması.
  • Kalıcı dişin büyük bölümünün çıkmış olması.
  • Çocuğun ısırırken ya da konuşurken rahatsızlıktan yakınması.
  • Diş etinde kızarıklık, şişlik ya da süt dişinin çevresinde akıntı.
  • Arkadan çıkan dişin üst dişlerin arkasında kalması ya da onlara takılması.

Süt dişi ne zaman çekilir?

Süt dişi kendiliğinden düşmüyorsa ve kalıcı diş sürmeye devam ediyorsa hekim süt dişinin çekilmesini önerebilir. Bu dişlerin kökü çoğu zaman kısmen erimiş olduğundan çekim genellikle kısa sürer. İşlemden önce bölge uyuşturulur.

Çekim kararı verilmeden önce hekim kalıcı dişin konumuna, ne kadarının çıktığına ve yer durumuna bakar. Bazen yalnızca arkadan çıkan dişin önündeki süt dişi değil, yer açmak için komşu süt dişi de değerlendirmeye alınabilir. Böyle bir karar mutlaka aileyle konuşularak verilir.

Çekimden sonra kalıcı diş çoğu çocukta zamanla öne doğru hareket eder. Bu süreç kontrollerde izlenir. Kalıcı diş öne gelmiyor ya da yer çok darsa ortodontik değerlendirme gündeme gelebilir.

Üst dişlerde durum neden farklıdır?

Üst ön kalıcı dişler normalde süt dişlerinin biraz önünde, dudak tarafına doğru sürer. Bu nedenle üst kalıcı bir kesici dişin süt dişinin arkasından, damak tarafından çıkması alt dişlerdeki kadar sık değildir ve daha fazla dikkat gerektirir.

Damak tarafından çıkan üst kalıcı diş, ağız kapandığında alt dişlerin arkasında kalabilir. Buna ön çapraz kapanış denir. Bu durumda alt ve üst dişler yanlış bir ilişki içinde kilitlenebilir; dişler aşınabilir, diş etleri zorlanabilir ve çenenin büyümesi etkilenebilir.

Üst ön dişlerde kalıcı dişin süt dişinin arkasından çıktığını fark ederseniz beklemeden muayene planlayın. Erken dönemde süt dişinin çekilmesi ve gerekirse basit bir ortodontik aparey çoğu zaman sorunu çözebilir.

Bu dönemde evde neler yapılabilir?

Arkadan çıkan dişin olduğu bölge, iki sıra diş nedeniyle temizlenmesi zor bir alan oluşturur. Plak bu bölgede kolayca birikir ve diş eti kızarabilir ya da kanayabilir. Yumuşak bir fırçayı dişlerin arkasına dik tutarak, küçük hareketlerle fırçalamak bu bölgeye ulaşmayı kolaylaştırır.

Çocuğun süt dişini diliyle oynatması teşvik edilebilir, ancak kalıcı dişi parmakla öne itmeye çalışmak ya da sallanmayan bir süt dişini zorla çekmek önerilmez. Kalıcı dişin kökü henüz gelişmektedir ve gereksiz kuvvet uygulanmamalıdır.

Bu dönemde fotoğraf çekmek yararlı olabilir. Birkaç hafta arayla aynı açıdan çekilen fotoğraflar, kalıcı dişin öne gelip gelmediğini görmenize ve hekimle konuşurken değişimi göstermenize yardım eder.

İleride çapraşıklık olur mu?

Arkadan çıkan bir diş, tek başına ileride ortodontik tedavi gerekeceği anlamına gelmez. Pek çok çocukta süt dişi düştükten sonra kalıcı diş yerine yerleşir ve dizilim düzgün olur.

Ancak bazı çocuklarda bu durum, çenedeki yerin kalıcı dişler için sınırlı olduğunun ilk işareti olabilir. Ön bölgede çapraşıklık belirginse, dişler birbirinin üzerine biniyorsa ya da kalıcı diş aylar geçmesine rağmen yerine gelmiyorsa ortodontik açıdan değerlendirme yapılır.

Bu değerlendirme, ileride daha kapsamlı tedavi gerekip gerekmediğini tahmin etmeye ve gerekirse büyüme döneminden yararlanan yaklaşımları zamanında planlamaya yardım eder.

Arkadan çıkan diş öne geldikten sonra bile bir süre hafif eğik durabilir. Komşu dişler sürdükçe ve dil ile dudakların dengesi oturdukça bu görünüm çoğu zaman düzelir. Bir iki kontrol boyunca izlemek, gereksiz müdahalelerden kaçınmaya yardım eder.

Ne zaman beklemeden başvurmalı?

Arkadan çıkan dişlerin çoğu acil bir durum değildir. Aşağıdaki durumlarda ise muayeneyi geciktirmeyin:

  • Üst ön dişte kalıcı dişin süt dişinin arkasından, damak tarafından çıkması.
  • Ağız kapandığında üst ön dişlerden birinin alt dişlerin arkasında kalması.
  • Süt dişinin çevresinde şişlik, akıntı ya da çocuğu uyandıran ağrı.
  • Süt dişinin birkaç hafta içinde hiç sallanmaması ve kalıcı dişin çıkmaya devam etmesi.
  • Bir darbeden sonra kalıcı dişin konumunun değişmesi.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Kalıcı dişin arkadan çıktığını fark eden aileyle önce süt dişinin ne kadar sallandığına, kalıcı dişin konumuna ve yer durumuna birlikte bakarız. Gerekirse röntgenle komşu dişlerin gelişimini de değerlendirir, ne kadar beklenebileceğini sade bir dille anlatırız.

Çekim gerekiyorsa bunu çocuğa onun anlayacağı dille açıklar, işlemi kısa ve sakin tutmaya çalışırız. Ardından kalıcı dişin yerine yerleşmesini kontrollerde izler, ortodontik değerlendirme gerekip gerekmediğine aileyle birlikte karar veririz.

Sık sorulanlar

Arkadan çıkan diş kendiliğinden öne gelir mi?

Çoğu zaman evet. Önündeki süt dişi düştükten sonra dilin baskısı kalıcı dişi yavaş yavaş öne doğru iter. Bu birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürebilir. Diş öne gelmiyor ya da yer çok darsa kontrolde ortodontik açıdan değerlendirilir.

Süt dişini evde çekebilir miyim?

Diş yalnızca ince bir diş eti parçasıyla tutunuyorsa ve çocuk rahatsızsa, temiz bir gazlı bezle nazikçe çıkarılabilir. Diş sağlam duruyorsa, çocuk ağrı duyuyorsa ya da korkuyorsa zorlamayın. Kökü erimemiş bir dişi çekmek için hekime başvurun.

İki sıra diş ağrıya neden olur mu?

Genellikle belirgin bir ağrı yapmaz. Bazı çocuklar ısırırken ya da diliyle dokunduğunda hafif rahatsızlık hisseder. Temizlik zorlaştığı için diş eti kızarıp hassaslaşabilir. Şiddetli ağrı, şişlik ya da akıntı varsa başka bir neden düşünülür ve muayene gerekir.

Bu durum altı yaş dişini etkiler mi?

Doğrudan etkilemez. Altı yaş dişi ağzın arka bölgesinde, bir süt dişinin yerine değil, süt dişlerinin arkasına sürer. Ancak aynı dönemde sürdüğü için bu dişin çiğneme yüzeyine de dikkat edilmesi, iyi fırçalanması ve kontrolde değerlendirilmesi önerilir.

Kardeşinde de olmuştu, kalıtsal mı?

Çene ve diş boyutu gibi özellikler ailelerde benzerlik gösterebildiği için kardeşlerde benzer bir sürme düzeni görülebilir. Bu durum ileride mutlaka çapraşıklık olacağı anlamına gelmez. Her çocuk kendi çene gelişimine göre değerlendirilir.

Çekimden sonra yer tutucu gerekir mi?

Ön dişlerde, kalıcı diş zaten sürmekteyken çekilen süt dişinin yerine yer tutucu genellikle gerekmez, çünkü boşluğu kalıcı diş doldurur. Yer tutucu daha çok azı bölgesinde, kalıcı dişin sürmesine uzun süre olan erken kayıplarda düşünülür.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.