Natal ve neonatal diş ne demek?
Bebek doğduğunda ağızda zaten bulunan dişe natal diş denir. Doğumdan sonraki ilk haftalarda, yenidoğan döneminde çıkan dişe ise neonatal diş adı verilir. İkisi arasındaki fark yalnızca dişin görünme zamanıdır; değerlendirme ve bakım ilkeleri büyük ölçüde aynıdır.
Bu dişler en sık alt çenenin ön bölgesinde, alt orta kesici dişlerin yerinde görülür. Genellikle tek ya da yan yana iki diş şeklindedir. Üst çenede ya da azı bölgesinde görülmeleri çok daha nadirdir.
Çoğu zaman doğuştan diş, zamanından önce çıkmış normal bir süt dişidir. Daha az sıklıkla, normal süt dişlerinin dışında fazladan oluşmuş bir diş olabilir. Hangisi olduğu, muayene ve gerektiğinde görüntülemeyle anlaşılır; bu ayrım, dişin yerinde bırakılıp bırakılmayacağı kararını doğrudan etkiler.
Neden olur, bir hastalık işareti midir?
Doğuştan dişin kesin nedeni çoğu bebekte bilinmez. Diş tomurcuğunun yüzeye çok yakın konumlanması en sık öne sürülen açıklamadır. Bazı ailelerde benzer durumun anne, baba ya da kardeşlerde de görülmesi, kalıtımın da rol oynayabileceğini düşündürür.
Doğuştan diş, sağlıklı bebeklerin büyük çoğunluğunda tek başına görülen bir bulgudur. Çok nadir olarak yarık damak ya da dudak gibi doğumsal farklılıklar veya bazı sendromlarla birlikte bulunabilir. Bu nedenle bebeğinizin çocuk doktoru genel muayenesinde ağızdaki dişi de not eder; başka bir bulgu yoksa ek bir hastalık aramaya gerek kalmaz.
Ailelerin sık sorduğu bir konu, doğuştan dişin ileride diş sorunlarına işaret edip etmediğidir. Tek başına bir doğuştan diş, diğer dişlerin geç ya da erken çıkacağı ya da çarpık olacağı anlamına gelmez. Ancak bu dişin süt dişi olup olmadığı önemlidir; çünkü erken kaybedilirse o bölgede kalıcı diş çıkana kadar bir boşluk kalır.
Doğuştan dişin görünümü ve yapısı
Doğuştan dişler çoğu zaman normal süt dişlerinden biraz küçüktür. Renkleri sarımsı ya da kahverengimsi olabilir, yüzeyleri pürüzlü görünebilir. Bunun nedeni, dişin minesinin ve kökünün henüz tam gelişmeden ağza çıkmış olmasıdır.
Kökü yeterince gelişmemiş dişler diş etine yalnızca yumuşak dokuyla tutunur ve belirgin biçimde sallanabilir. Bazı dişler ise oldukça sağlamdır ve zamanla kökleri gelişmeye devam eder. Sallantı derecesi, karar verirken bakılan en önemli ölçütlerden biridir.
Dişin çevresindeki diş etinde hafif kızarıklık görülebilir. Belirgin şişlik, akıntı ya da kanama ise muayene gerektirir.
Mine yapısı zayıf olan doğuştan dişler, ileride çürüğe ve aşınmaya daha yatkın olabilir. Bu yüzden dişin yerinde bırakıldığı bebeklerde ağız temizliğine ve gece beslenmesi sonrasında dişin silinmesine özellikle dikkat edilir. Dişin renginin zamanla koyulaşması ya da yüzeyinde kırılmalar görülmesi, kontrolde paylaşılması gereken bulgulardır.
Emzirme, dil ve beslenme üzerindeki etkiler
Doğuştan diş en çok emzirmede kendini gösterir. Diş sivri ya da pürüzlüyse annenin meme ucunda tahrişe ve acıya yol açabilir. Bebeğin memeyi doğru kavraması, ağzını geniş açması ve dilini dişin önüne getirmesi bu sorunu azaltır; emzirme danışmanının ya da ebenin desteği bu dönemde çok yardımcı olur.
Emerken dil, alt ön dişlerin üzerinden ileri geri hareket eder. Doğuştan diş, dilin alt yüzünde sürtünmeye bağlı bir yara oluşturabilir. Bu yaraya Riga-Fede yarası denir. Yara bebeği huzursuz edebilir, beslenmeyi azaltabilir; bu nedenle dil altında beyazımsı ya da kızarık bir yara fark ederseniz diş hekiminize başvurun.
Yara her zaman dişin çekilmesini gerektirmez. Dişin keskin kenarının hafifçe düzeltilmesi ya da yüzeyinin pürüzsüzleştirilmesi çoğu durumda yaranın iyileşmesine yeterlidir. Hangi yolun uygun olduğuna dişin sağlamlığına ve yaranın durumuna bakılarak karar verilir.
Diş yerinde mi kalır, çekilir mi?
Doğuştan diş bebeğin normal süt dişiyse ve yeterince sağlamsa, genellikle yerinde bırakılır. Bu diş ileride süt dişi olarak görevini sürdürür ve kalıcı diş çıkana kadar yerini korur. Bu durumda yapılacak şey düzenli kontrol ve iyi bir ağız temizliğidir.
Diş çok sallanıyorsa, beslenme sırasında yerinden çıkıp bebeğin soluk yoluna kaçma riski taşıyabilir. Bu risk, çekimin düşünüldüğü başlıca durumdur. Emzirmeyi ya da dili ciddi biçimde etkileyen ve başka yöntemlerle düzelmeyen durumlar da çekim kararında rol oynar. Fazladan oluşmuş bir diş olduğu anlaşılırsa da çekim seçenek olabilir.
Yenidoğanda yapılacak bir çekim öncesinde bebeğin pıhtılaşmayla ilgili durumu dikkate alınır. Doğumdan sonra rutin olarak yapılan K vitamini uygulamasının yapılıp yapılmadığı sorulur ve gerektiğinde bebeğin çocuk doktoruyla birlikte hareket edilir. Çekim sonrasında boşluk bırakılır; çünkü kalıcı diş zamanı geldiğinde kendi yerinden çıkacaktır.
- Diş sağlam ve süt dişiyse: genellikle yerinde bırakılır ve izlenir
- Diş çok sallanıyorsa: soluk yoluna kaçma riski nedeniyle çekim değerlendirilir
- Dil altında yara varsa: önce dişin kenarının düzeltilmesi düşünülebilir
- Fazladan oluşmuş bir dişse: çekim seçenekler arasındadır
- Her durumda karar muayenede, bebeğin genel sağlığıyla birlikte verilir
Evde bakım ve dikkat edilecekler
Doğuştan dişi olan bebeğin ağız temizliği, diş eti temizliğinden çok farklı değildir. Beslenmelerden sonra temiz, nemli ve yumuşak bir bez ya da gazlı bezle dişi ve çevresindeki diş etini nazikçe silmek yeterlidir. Dişi sallamaktan ve üzerine bastırmaktan kaçının.
Dişin sallantısının artıp artmadığını, rengi değişip değişmediğini ve dil altında yara oluşup oluşmadığını gözlemleyin. Emzirirken meme ucunda süregelen acı ya da yara oluşuyorsa bunu hem emzirme danışmanıyla hem de diş hekiminizle paylaşın.
Bebeğin kaşıma halkası, emzik gibi ağzına aldığı eşyaların temiz ve tek parça olmasına dikkat edin. Sert ya da kenarlı oyuncaklar sallanan dişe kuvvet uygulayabilir. Bebeği taşırken ya da beslerken alt çenesine doğrudan bir darbe gelmemesine özen göstermek de dişin yerinde kalmasına yardım eder.
Diş beklenmedik biçimde kendiliğinden düşerse sakin olun. Bebeğin ağzını kontrol edin, dişi bulun ve saklayın; ardından diş hekiminize haber verin. Bebek öksürüyor, nefes almakta zorlanıyor ya da morarıyorsa dişin soluk yoluna kaçmış olabileceğini düşünerek hemen acil yardım çağırın.
Muayenede neye bakılır?
Muayenede dişin konumu, büyüklüğü, rengi ve sallantı derecesi değerlendirilir. Dil altı, dudaklar ve diş etleri yara ya da tahriş açısından kontrol edilir. Ailenin emzirme ve beslenme sırasında yaşadıkları dinlenir; bu bilgiler karar için en az muayene bulguları kadar önemlidir.
Gerekirse dişin süt dişi mi yoksa fazladan bir diş mi olduğunu anlamak için görüntüleme düşünülebilir. Diş yerinde bırakılacaksa kontrol sıklığı ve evde bakım anlatılır; çekim gerekiyorsa nedenleri ve süreç aileyle ayrıntılı olarak konuşulur. Bu kararlar acele gerektirmeyen durumlarda bebeğin çocuk doktoruyla birlikte verilir.
Santral Kids'te
Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?
Doğuştan dişi olan bir bebekle gelen ailelerin ilk sorusu genellikle dişin çekilip çekilmeyeceğidir. Muayenede önce beslenme ve emzirme sürecini dinler, ardından dişi, sallantısını ve dil altını nazikçe değerlendiririz.
Bulguları aileyle birlikte konuşur, dişin yerinde kalıp izlenmesinin mi yoksa başka bir yolun mu uygun olduğuna muayenede karar veririz. Gerektiğinde bebeğin çocuk doktoruyla iletişim kurulmasını öneririz ve evde ağız temizliğinin nasıl yapılacağını uygulamalı olarak gösteririz.
Sık sorulanlar
Doğuştan diş kötü bir şeyin işareti mi?
Çoğu bebekte hayır. Doğuştan diş sağlıklı bebeklerde tek başına görülen bir bulgudur ve genellikle zamanından önce çıkmış bir süt dişidir. Çok nadir olarak başka doğumsal farklılıklarla birlikte görülebildiği için çocuk doktorunuz genel muayenede bunu da değerlendirir.
Doğuştan dişi olan bebek emzirilebilir mi?
Evet, çoğu bebek doğuştan dişe rağmen emzirilebilir. Doğru kavrama ve pozisyon meme ucundaki tahrişi azaltır; emzirme danışmanı bu konuda yardımcı olabilir. Ciddi acı ya da yara sürüyorsa dişin kenarının düzeltilmesi gibi seçenekler için diş hekiminize başvurun.
Doğuştan diş çekilirse yerine diş çıkar mı?
Diş normal bir süt dişiyse çekildiğinde o bölgede kalıcı diş çıkana kadar boşluk kalır. Kalıcı diş zamanı geldiğinde kendi yerinden çıkar. Diş fazladan oluşmuş bir dişse, normal süt dişi daha sonra yerinden çıkabilir. Hangisi olduğu muayenede anlaşılır.
Dil altında yara oluştu, ne yapmalıyım?
Bu yara genellikle emerken dilin dişe sürtünmesiyle oluşur ve Riga-Fede yarası olarak bilinir. Bebeği huzursuz edebilir ve beslenmeyi azaltabilir. Diş hekiminize başvurun; çoğu durumda dişin keskin kenarının düzeltilmesi yaranın iyileşmesine yardım eder.
Sallanan doğuştan diş kendiliğinden düşerse tehlikeli mi?
Çok sallanan dişin beslenme sırasında düşüp soluk yoluna kaçma riski vardır; bu yüzden böyle dişler muayenede değerlendirilir. Diş düşer ve bebek normal nefes alıyorsa dişi saklayıp diş hekiminize haber verin. Öksürük, nefes darlığı ya da morarma varsa hemen acil yardım çağırın.
Doğuştan diş için ne zaman diş hekimine gitmeliyim?
Dişi fark ettiğinizde, doğumdan sonraki ilk haftalarda bir değerlendirme yaptırmak iyi olur. Diş belirgin sallanıyorsa, emzirme ciddi biçimde zorlaşıyorsa ya da dil altında yara oluştuysa beklemeden başvurun. Acil bir sorun yoksa bu değerlendirme bebeğin çocuk doktoru kontrolleriyle de planlanabilir.
Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.
