Emme ihtiyacı neden bu kadar güçlü?
Emme, bebeklerin doğuştan getirdiği temel reflekslerden biridir. Beslenmenin dışında da emmek bebeği sakinleştirir, uykuya geçişini kolaylaştırır ve yeni ortamlarda kendini güvende hissetmesine yardım eder. Beslenme dışındaki bu emme ihtiyacı emzik, parmak ya da bir bez parçasıyla karşılanabilir.
Çocuk sağlığı kuruluşlarının genel önerilerine göre, uyku sırasında emzik kullanımı ilk bir yılda ani bebek ölümü riskinin azalmasıyla ilişkilendirilmektedir. Emzirilen bebeklerde emziğin, emzirme düzeni oturduktan sonra başlanması da sıkça önerilir. Bu nedenle ilk aylarda emzik kullanımı hem aileler hem de sağlık çalışanları tarafından olağan kabul edilir.
Emme ihtiyacı çoğu çocukta bebeklik döneminin sonuna doğru kendiliğinden azalmaya başlar. Bazı çocuklar ise emziği bir rahatlama aracı olarak daha uzun süre kullanmaya devam eder. Diş ve çene gelişimi açısından belirleyici olan, kullanımın ne kadar sürdüğü ve gün içinde ne kadar sık olduğudur.
Uzun süreli emzik kullanımı ağızda neleri değiştirir?
Emzik ağızda uzun süre kaldığında, dudaklar, dil ve yanak kasları bu nesnenin çevresinde çalışmaya alışır. Ön dişlerin arasına yerleşen emzik, üst ve alt ön dişlerin birbirine yaklaşmasını engelleyebilir. Bu durumda çocuk dişlerini kapattığında ön dişlerin arasında bir boşluk kalır; buna açık kapanış denir.
Emme sırasında yanak kaslarının iç tarafa doğru uyguladığı basınç, üst çenenin yan bölgelerini daraltabilir. Damak daha dar ve yüksek bir şekil alabilir. Üst çenenin daralması, arka dişlerin birbirine yanlış oturduğu çapraz kapanışa yol açabilir. Ayrıca üst ön dişler öne doğru eğilebilir.
Bu değişikliklerin büyük kısmı, emzik süt dişleri dönemi içinde bırakıldığında zamanla kendiliğinden düzelebilir. Alışkanlık kalıcı ön dişlerin çıktığı yaşlara kadar sürerse, düzelme olasılığı azalır ve ileride ortodontik değerlendirme gerekebilir.
- Ön dişler arasında açık kapanış
- Üst ön dişlerin öne doğru eğilmesi
- Damağın daralması ve yükselmesi
- Arka dişlerde çapraz kapanış
- Dilin yutkunma ve konuşma sırasında öne doğru itilmesi
Emzik hangi yaşta bırakılmalı?
Çocuk diş hekimliğindeki genel yaklaşım, emzik kullanımının bebeklik döneminden sonra azaltılıp okul öncesi yılların başında sonlandırılması yönündedir. Bu dönemde ortaya çıkmış küçük kapanış değişiklikleri, alışkanlık bırakıldıktan sonra çoğu çocukta zamanla düzelir.
Bebeklik döneminin sonuna doğru emziğin yalnızca uyku zamanlarıyla sınırlanması, bırakma sürecini kolaylaştıran ilk adım olabilir. Gün boyunca ağızda duran bir emzik hem dişleri daha fazla etkiler hem de çocuğun konuşma denemelerini ve sesleri çıkarma fırsatlarını azaltabilir.
Emziği bırakmanın tek bir doğru yaşı yoktur; çocuğun mizacı, ailedeki değişiklikler ve gelişim dönemi de göz önüne alınmalıdır. Kardeş doğumu, taşınma ya da kreşe başlama gibi stresli dönemlerde bırakmayı denemek yerine biraz daha sakin bir zamanı beklemek genellikle daha başarılı sonuç verir.
Güvenli emzik kullanımı için kurallar
Emzik kullanılan dönemde bazı basit kurallar hem dişleri hem de çocuğun genel güvenliğini korur. Emzik tek parça yapılı, bebeğin yaşına uygun boyutta ve ağza tamamen sığmayacak bir koruma kalkanına sahip olmalıdır. Kalkanında hava delikleri bulunması önerilir.
Emziği bal, şeker, reçel ya da pekmeze batırmak çürük riskini belirgin şekilde artırır ve Amerikan Pediatri Akademisi'nin (AAP) önerisine göre bir yaşından küçük bebeklere bal ayrıca sağlık açısından verilmez. Yere düşen emziği kendi ağzınızda temizlemek de çürük yapan bakterilerin bebeğe geçmesini kolaylaştırabilir; bunun yerine suyla yıkayın.
Emzikler zamanla yıpranır. Silikon ya da kauçuk uçta çatlak, incelme, yapışkanlık ya da renk değişikliği görüldüğünde emzik atılmalıdır. Uç kısmı çekiştirildiğinde ayrılmaya başlayan bir emzik boğulma riski taşır. Emziği boyna asılan bir iple ya da uzun bir kordonla bağlamak da tehlikelidir.
- Yaşa uygun boyut ve tek parça yapı seçin.
- Emziği tatlandırıcı bir şeye batırmayın.
- Kendi ağzınızla temizlemeyin; suyla yıkayın.
- Yıpranma belirtisi gördüğünüzde yenisiyle değiştirin.
- Uzun ip ya da kordonla boyna asmayın.
- Bebeklik döneminin sonuna doğru kullanımı uyku zamanlarıyla sınırlamaya çalışın.
Ortodontik emzik daha mı az zararlı?
Piyasada ortodontik ya da damağa uyumlu olarak tanıtılan, yassı ve asimetrik uçlu emzikler bulunur. Bu tasarımların ağız yapısına daha az baskı uygulaması amaçlanmıştır ve bazı aileler tarafından tercih edilir.
Ancak bu emziklerin uzun süreli kullanımda dişlerin kapanışını koruduğunu güçlü biçimde gösteren bir kanıt bulunmamaktadır. Belirleyici olan emziğin şeklinden çok, ne kadar süre ve ne sıklıkla kullanıldığıdır. Bu nedenle emzik tipi seçimi, kullanım süresini sınırlama ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Emzik ile parmak emme karşılaştırıldığında, emziğin bir avantajı bırakılmasının daha kolay olmasıdır. Emzik ortadan kaldırılabilir, parmak ise her zaman çocuğun yanındadır. Bu yüzden parmak emmeye eğilimli bebeklerde emzik bazen daha kontrol edilebilir bir seçenek olarak görülür.
Emzikten vazgeçmeyi kolaylaştıran yöntemler
Bırakma sürecinde çoğu çocukta ani bir yasaktan çok kademeli bir geçiş daha iyi sonuç verir. Önce emziğin gün içindeki kullanımı azaltılır, sonra yalnızca uykuda bırakılır ve en son gece kullanımı sonlandırılır. Her aşamaya birkaç gün ya da birkaç hafta ayrılabilir.
Okul öncesi yaştaki çocuklar sürece katılmaya isteklidir. Emziği bir oyuncakla değiş tokuş etmek, bir kutuya koyup büyüdüğünü kutlamak ya da takvimde emziksiz geçen günleri işaretlemek motivasyonu artırabilir. Çocuğu utandırmak, emziğe acı ya da kötü tatlı maddeler sürmek ve emziği kesmek önerilmez; bu yöntemler kaygıyı artırabilir ve çocuğun parmak emmeye yönelmesine yol açabilir.
Bırakma döneminde çocuğun rahatlamak için başka yollar bulmasına yardım edin: uyku öncesi kitap okumak, sevdiği bir yumuşak oyuncağı yanında tutmak ya da sırtını sıvazlamak gibi. İlk birkaç gece zor geçebilir; tutarlı olmak sürecin kısalmasını sağlar.
- Önce gündüz kullanımını azaltın, sonra uykuya sınırlayın.
- Emziksiz geçen zamanları övün ve küçük kutlamalar yapın.
- Sakinleşmek için başka bir rutin oluşturun.
- Stresli dönemlerde bırakmayı ertelemeyi düşünün.
- Utandırma, korkutma ve acı madde gibi yöntemlerden kaçının.
Ne zaman diş hekimine başvurmalı?
Emzik kullanan çocukların düzenli diş hekimi kontrollerinde ağız gelişimi takip edilir. Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi'nin (AAPD) önerisine göre ilk kontrol ilk diş çıktığında ya da en geç bir yaşında yapılır, sonraki kontroller hekimin önerdiği aralıklarla sürer. Bu kontrollerde ön dişlerin kapanışı ve damağın şekli değerlendirilir.
Aşağıdaki durumlarda bir sonraki kontrolü beklemeden muayene planlamak yararlıdır: üç yaşını geçmiş ve emzik kullanmaya devam eden çocuk (Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi, AAPD, alışkanlığın bu yaştan önce bırakılmasını önerir), ön dişler arasında belirgin boşluk, üst ön dişlerin belirgin öne itilmesi, çiğnerken çenenin bir yana kayması ya da konuşmada belirgin peltekleşme. Hekim, gerekirse alışkanlığı bırakmaya yardım edecek yöntemleri ve ileride ortodontik değerlendirme gerekip gerekmediğini aileyle konuşur.
Santral Kids'te
Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?
Emzik kullanan çocukların muayenesinde önce tanışır, alışkanlığın ne zaman ve ne sıklıkla sürdüğünü aileden dinleriz. Ön dişlerin kapanışına, damağın şekline ve dilin konumuna bakarak ağız gelişimini değerlendiririz.
Bulguları aileyle birlikte konuşur, çocuğun yaşına ve mizacına uygun bir bırakma planı önermeye çalışırız. Bırakma sürecini çocuğun anlayacağı dille anlatır, ileride ortodontik izlem gerekip gerekmediğine kontrollerde birlikte karar veririz.
Sık sorulanlar
Emzik dişlerin çarpık çıkmasına neden olur mu?
Kısa süreli emzik kullanımı genellikle kalıcı bir sorun yaratmaz. Bebeklik döneminden sonra, okul öncesi yıllarda da sık kullanılmaya devam ederse ön dişlerin kapanışı ve damağın şekli etkilenebilir. Emzik süt dişleri döneminde bırakıldığında bu değişikliklerin çoğu zamanla düzelir.
Ortodontik emzik kullanırsam daha uzun süre verebilir miyim?
Ortodontik olarak tanıtılan emziklerin uzun süreli kullanımda dişleri koruduğunu güçlü biçimde gösteren bir kanıt yoktur. Belirleyici olan kullanım süresi ve sıklığıdır. Emzik tipi ne olursa olsun, okul öncesi yılların başında bırakmayı hedeflemek önerilir.
Emziği bıraktıktan sonra çocuğum parmak emmeye başladı, ne yapmalıyım?
Bu geçiş bazı çocuklarda görülür ve genellikle rahatlama ihtiyacından kaynaklanır. Çocuğu suçlamadan, gün içinde ellerini meşgul edecek etkinlikler ve uyku öncesi yeni bir rutin oluşturmak yardımcı olur. Alışkanlık birkaç hafta içinde azalmazsa diş hekiminizle konuşun.
Emzik konuşmayı geciktirir mi?
Gün boyu ağızda duran bir emzik, çocuğun ses çıkarma ve konuşma denemelerini azaltabilir. Bu yüzden emziği uyku zamanlarıyla sınırlamak önerilir. Konuşma gelişimiyle ilgili endişeniz varsa çocuk doktorunuza ve gerekirse dil ve konuşma terapistine danışın.
Emzik ne sıklıkla değiştirilmeli?
Kesin bir süre yerine emziğin durumuna bakmak gerekir. Uçta çatlak, incelme, yapışkanlık ya da renk değişikliği görüldüğünde emzik hemen değiştirilmelidir. Bebek büyüdükçe yaşına uygun boyuta geçmek de önemlidir.
Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.
