İçeriğe geç

Bebeklik ve ilk dişler

Diş çıkarma dönemi ve uyku düzeni

Uyku düzeni oturmuş bir bebeğin birdenbire gece sık uyanmaya başlaması, çoğu ailenin aklına önce dişleri getirir. Diş çıkarma gerçekten bazı gecelerin huzursuz geçmesine yol açabilir; ancak uyku bozulmasının tek nedeni nadiren diştir. Bu yazıda diş kaynaklı huzursuzluğu diğer nedenlerden ayırmayı, gece uyanmalarını alışkanlığa dönüştürmeden bebeği rahatlatmayı ve güvenli uyku kurallarını bu döneme nasıl uygulayacağınızı anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Diş çıkarmak uykuyu neden etkiler?

Diş, diş etinin yüzeyine yaklaştığı son günlerde bölgede hassasiyet ve baskı hissi artar. Gündüz oyun, kucak ve yemek bebeğin dikkatini dağıtır; gece ise uyaran azalınca bu rahatsızlık daha belirgin hissedilir. Bu yüzden bazı bebekler gündüz keyifliyken gece daha sık uyanır, uykuya dalmakta zorlanır ya da uyurken huysuzlanır.

Bu huzursuzluk genellikle her dişin çıkışından önceki birkaç günle sınırlı kalır. Diş, diş etini deldiğinde rahatsızlık çoğu zaman belirgin biçimde azalır. Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş çıkış tablosuna göre ilk dişler çoğu bebekte 6 ile 10 ay arasında görünür ve süt dişlerinin çıkışı birkaç yıla yayılır; yani uykunun dişler yüzünden haftalarca kesintisiz bozulması beklenen bir durum değildir.

Azı dişleri ön dişlere göre daha geniş bir yüzeyle çıktığı için bazı bebekler bu dönemde daha fazla rahatsızlık gösterebilir. Yine de her bebek farklıdır; kimisi dişlerini neredeyse hiç fark ettirmeden çıkarır.

Uykuyu bozan her şey diş değildir

Bebeklik döneminde uyku düzeni zaten sık değişir. Gelişim atakları, emeklemeye ya da ayağa kalkmaya başlama, ayrılık kaygısı, gündüz uykularındaki değişiklikler, yeni bir bakıcı ya da kreşe başlama gibi durumlar da gece uyanmalarını artırır. Bu dönemler çoğu zaman diş çıkarmayla aynı zamana denk geldiği için her uyanma dişe bağlanabilir.

Kulak enfeksiyonu, burun tıkanıklığı, reflü ya da bir viral hastalık da gece huzursuzluğunun sık nedenleridir. Bebek kulağını çekiştiriyorsa, yatarken daha çok ağlıyorsa, burnu tıkalıysa ya da ateşi varsa bunu diş çıkarmaya bağlamadan çocuk doktorunuza danışın. Yüksek ateş, ishal ve döküntü diş çıkarmanın belirtisi olarak kabul edilmez.

Ayırt etmek için birkaç gece kısa notlar almak işe yarar: uyanma saatleri, bebeğin ne yapınca sakinleştiği, gündüz salya ve kemirme artışı olup olmadığı, diş etinde şişlik ya da kızarıklık görülüp görülmediği. Diş kaynaklı huzursuzlukta genellikle diş eti bulgusu da vardır ve rahatsızlık birkaç gün içinde geçer.

Gece uyandığında bebeği nasıl rahatlatabilirsiniz?

Gece uyanan bebeği sakin, loş bir ortamda ve kısa bir temasla rahatlatmak hedeflenir. Işıkları yakmak, odadan çıkarıp oyun oynamak ya da ekran göstermek bebeğin tamamen uyanmasına yol açar. Kısa bir kucak, sırt sıvazlama ya da alçak sesle konuşmak çoğu zaman yeterlidir.

Yatmadan önce temiz parmakla yapılan hafif bir diş eti masajı ya da buzdolabında soğutulmuş tek parça bir kaşıma halkası, uykudan önceki rahatsızlığı azaltabilir. Kaşıma halkası beşiğe bırakılmaz; bebek uyumadan önce alınır. Diş eti jelleri ve uyuşturucu ürünler için ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), benzokain içeren ürünlerin 2 yaşından küçük çocuklarda kullanılmamasını önerir.

Ağrı kesici ya da ateş düşürücü kullanmayı düşünüyorsanız, hangi ilacın hangi miktarda verileceğini mutlaka çocuk doktorunuza ya da eczacınıza danışın. Bitkisel karışımlar ve homeopatik diş çıkarma ürünleri için de aynı dikkat geçerlidir; içerikleri ve güvenlikleri her zaman net değildir.

  • Yatmadan önce temiz parmakla diş eti masajı
  • Uykudan önce soğutulmuş, sıvı içermeyen kaşıma halkası (beşiğe bırakılmadan)
  • Loş ışık, sakin ses ve kısa temasla gece rahatlatma
  • Salyaya bağlı tahrişe karşı çenenin ve boynun kuru tutulması
  • İlaç gerekiyorsa yalnız hekim ya da eczacı önerisiyle kullanım

Güvenli uyku kuralları bu dönemde de geçerli

Huzursuz geceler, bebeği daha rahat ettireceği düşünülen bazı uygulamalara kapı aralayabilir. Oysa Amerikan Pediatri Akademisi'nin (AAP) güvenli uyku önerileri diş çıkarma döneminde de değişmez: bebek sırtüstü, düz ve sert bir yüzeyde uyutulur; beşikte yastık, yorgan, peluş oyuncak ve tampon bulundurulmaz. Diş çıkarıyor diye bebeği yüzüstü yatırmak ya da yastıkla yükseltmek önerilmez.

Diş çıkarma kolyeleri, bilezikleri ve kehribar boncuklar ayrı bir risk taşır. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), bu tür takıların boğulma ve bağın boyna dolanması riski nedeniyle kullanılmamasını ailelere açıkça önermiştir. Uykuda bebeğin üzerinde hiçbir kolye, bağ ya da emzik zinciri bulunmamalıdır.

Emzik kullanılıyorsa boynuna ya da kıyafetine iple bağlanmaz. Emziğe bal, şeker ya da reçel sürülmez; Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), botulizm riski nedeniyle 1 yaşından küçük bebeklere hiçbir biçimde bal verilmemesini önerir.

Gece beslenmesi ve dişler

Diş çıkaran bebek gece daha sık meme ya da biberon isteyebilir; emmek onu rahatlatır. Bu gayet anlaşılır bir ihtiyaçtır, ancak dişler ağızda belirdikten sonra gece beslenmesinin dişlere etkisini de düşünmek gerekir. Uyurken tükürük akışı azalır ve dişlerin üzerinde kalan süt ya da şekerli sıvı daha uzun süre etkili olur.

Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi (AAPD), bebeğin ağzında biberonla uyutulmamasını ve biberona süt ya da su dışında bir içecek konmamasını önerir. Biberonla uyumaya alışmış bebekte bu alışkanlığı diş çıkarma döneminde başlatmamak, sonradan bırakmaya çalışmaktan çok daha kolaydır.

Gece beslenmesi sürüyorsa, beslenmeden sonra dişleri nemli temiz bir bezle silmek ya da yumuşak bir bebek fırçasıyla hafifçe temizlemek iyi bir alışkanlıktır. Akşam fırçalaması yatmadan önce, son beslenmeden sonra yapılırsa dişler gece boyunca daha temiz kalır.

Uyku alışkanlıklarını korumak

Diş çıkarma dönemi geçicidir ama bu sırada kazanılan alışkanlıklar kalıcı olabilir. Her uyanmada bebeği kucakta uyutmak, ana yatağa almak ya da beslemek birkaç gece için işe yarasa da sonrasında bebek bunu beklemeye başlayabilir. Mümkün olduğunca alışılmış uyku rutinini sürdürmek, dişin çıkmasının ardından düzene dönmeyi kolaylaştırır.

Yatma rutininin aynı sırayla ilerlemesi bebeğe güven verir: banyo ya da yüz yıkama, pijama, diş eti silme ya da fırçalama, kısa bir kitap veya ninni ve yatak. Diş temizliğini bu sıraya yerleştirmek, ileride fırçalama alışkanlığını da destekler.

Huzursuz geçen birkaç gecenin ardından ebeveynlerin de yorulması doğaldır. Gece görevlerini paylaşmak ve gündüz kısa dinlenme fırsatları yaratmak, bu dönemi sakin geçirmeye yardım eder.

Beklemeden başvurmanız gereken durumlar

Diş çıkarma dönemindeki huzursuzluk genellikle hafiftir ve kendiliğinden geçer. Aşağıdaki durumlarda ise bunu diş çıkarmaya bağlayıp beklemeyin; çocuk doktorunuza ya da diş hekiminize başvurun. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), 3 aydan küçük bebekte ateş görüldüğünde gecikmeden hekime başvurulmasını önerir.

Diş etinde belirgin şişlik, morumsu ve sıvı dolu bir kabarcık, kanama ya da ağız içinde beyaz plaklar görülmesi de muayene gerektirir. Bu bulguların bir kısmı zararsızdır, bir kısmı ise tedavi ister; ayrımı muayenede yapılır.

  • Yüksek ya da birkaç günü aşan ateş
  • Beslenmeyi reddetme, belirgin halsizlik, idrar miktarında azalma
  • Kulak çekiştirme, yatınca artan ağlama, burun akıntısı ile birlikte huzursuzluk
  • Diş etinde şişlik, kanama, morumsu kabarcık ya da silinmeyen beyaz lekeler
  • Uyku bozukluğunun dişin çıkmasından sonra da haftalarca sürmesi

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Diş çıkarma döneminde gelen ailelerle önce bebeğin gece ve gündüz düzenini konuşuruz: ne zaman uyandığını, nasıl beslendiğini, evde hangi rahatlatma yöntemlerinin denendiğini dinleriz. Ardından diş etlerini ve çıkmakta olan dişleri nazikçe değerlendiririz.

Gece beslenmesinden sonra ağız temizliğinin nasıl yapılacağını aileyle birlikte uygulamalı olarak gösteririz. Diş etinde dikkat gerektiren bir bulgu varsa izlem ya da tedavi gerekip gerekmediğine muayenede karar verir, diş dışı bir neden düşünüyorsak aileyi çocuk doktoruna yönlendiririz.

Sık sorulanlar

Diş çıkaran bebek her gece uyanır mı?

Hayır. Çoğu bebekte huzursuzluk dişin diş etini delmesinden önceki birkaç geceyle sınırlıdır. Haftalarca süren gece uyanmalarında gelişim dönemleri, hastalık ya da uyku alışkanlıkları gibi başka nedenleri de düşünmek ve gerekirse çocuk doktorunuza danışmak gerekir.

Uykudan önce ağrı kesici vermek doğru mu?

Bebek belirgin biçimde rahatsızsa çocuk doktorunuz ağrı kesici önerebilir. Hangi ilacın, hangi miktarda ve ne sıklıkla verileceğine bebeğin yaşına ve kilosuna göre hekiminiz ya da eczacınız karar verir. Kendi başınıza ilaç vermeyin ve diş jellerini hekime sormadan kullanmayın.

Kehribar kolye uykuda takılabilir mi?

Hayır. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), diş çıkarma kolyesi, bilezik ve boncuklarının boğulma ve boyna dolanma riski nedeniyle kullanılmamasını önermiştir. Bu ürünlerin rahatlattığına dair güvenilir bir kanıt da yoktur. Uykuda bebeğin üzerinde hiçbir takı ya da bağ bulunmamalıdır.

Diş çıkarıyor diye gece beslemelerini artırmalı mıyım?

Emmek bebeği rahatlatabilir; ancak her uyanmayı beslenmeyle karşılamak alışkanlık yaratabilir. Gece beslenmesi sürüyorsa sonrasında dişleri nemli bir bezle silin. Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi (AAPD), bebeğin biberonla uyutulmamasını ve biberona süt ya da su dışında içecek konmamasını önerir.

Bebeği yüzüstü yatırmak diş ağrısını azaltır mı?

Hayır, bu önerilmez. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) güvenli uyku önerilerine göre bebek her uykuda sırtüstü, düz ve sert bir yüzeyde, yastık ve yumuşak eşya olmadan yatırılır. Diş çıkarma dönemi bu kuralı değiştirmez; rahatlatma uykudan önce yapılır.

Diş çıktıktan sonra uyku ne zaman düzelir?

Çoğu bebekte diş diş etini deldikten sonra birkaç gün içinde uyku eski düzenine döner. Bu sırada alışılmış yatma rutinini sürdürmek dönüşü kolaylaştırır. Düzelme olmuyorsa uykuyu etkileyen başka bir neden olup olmadığını çocuk doktorunuzla konuşun.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.