Önce şunu kontrol edin: hemen acile gidilmesi gereken durumlar
Diş kaynaklı enfeksiyonların çoğu diş hekiminde tedavi edilir. Ancak enfeksiyon bazen yüzün ve boynun daha derin bölgelerine yayılabilir. Aşağıdaki belirtilerden biri varsa diş hekimi randevusunu beklemeyin; çocuğunuzu doğrudan en yakın hastanenin acil servisine götürün ya da 112'yi arayın.
Bu belirtiler yoksa bile yüzde şişlik olan bir çocuk aynı gün bir diş hekimine ya da hekime görülmelidir. Şişliğin ertesi güne bırakılması önerilmez.
- Göz kapağına doğru yayılan ve gözün açılmasını zorlaştıran şişlik.
- Çene altına ya da boyna doğru yayılan, sertleşen şişlik.
- Yutkunmada zorlanma, salyanın ağızdan akması ya da ağzın açılamaması.
- Nefes almada güçlük, sesin boğuklaşması.
- Yüksek ateş, belirgin halsizlik, uykuya eğilim ya da sıvı alamama.
- Saatler içinde hızla büyüyen şişlik.
Diş apsesi nedir, nasıl oluşur?
Apse, vücudun bir enfeksiyonu sınırlamaya çalışırken oluşturduğu iltihap birikimidir. Çocuklarda diş apsesinin en sık nedeni, tedavi edilmeden ilerleyen çürüğün dişin siniri olan pulpaya ulaşmasıdır. Pulpa iltihaplanır ve canlılığını yitirir; bakteriler kök ucundan çevredeki kemiğe yayılır.
Süt azılarında kökler arasındaki kemik incedir ve enfeksiyon bu bölgeye hızla ulaşabilir. Bu nedenle süt dişi apseleri çoğu zaman diş etinde, dişin hemen yanında küçük bir kabarcık olarak görünür. Darbe alan bir ön dişte ise sinir, aylar sonra fark edilmeden canlılığını yitirip apseye yol açabilir.
Kabarcık patlayıp akıntı olduğunda ağrı azalabilir. Bu, enfeksiyonun geçtiği değil, iltihabın kendine bir çıkış yolu bulduğu anlamına gelir. Kaynak olan diş tedavi edilmedikçe kabarcık tekrar tekrar ortaya çıkar.
Diş eti iltihabı ya da yeni süren bir dişin çevresindeki şişlik de bazen apseyle karıştırılabilir. Ayrımı muayene yapar.
Belirtiler nasıl tanınır?
Diş apsesinin belirtileri her çocukta aynı değildir. Bazı çocuklar şiddetli ağrıdan yakınırken bazılarında yalnızca diş etinde bir kabarcık fark edilir. Küçük çocuklar ağrıyı tarif edemeyebilir; huzursuzluk, yemek reddi ya da yüzün bir tarafını tutma ilk işaret olabilir.
Aşağıdaki bulgular bir dişte enfeksiyon olabileceğini düşündürür ve muayene gerektirir:
- Diş etinde, bir dişin hemen yanında sivilce benzeri kabarcık ya da akıntı.
- Ağızda kötü tat ya da yeni başlayan ağız kokusu.
- Dişin rengi koyulaşmış, gri ya da kahverengiye dönmüş olması.
- Isırınca ya da dokununca artan ağrı, dişte sallanma.
- Yanakta, dudakta ya da çene kenarında şişlik ve kızarıklık.
- Çene altında hassas, büyümüş bezeler.
- Gece uyandıran, kendiliğinden başlayan diş ağrısı.
Muayeneye kadar evde neler yapılabilir?
Acil belirti yoksa ve aynı gün muayene ayarlandıysa, bu sürede çocuğun rahat etmesine yardımcı olabilirsiniz. Ağrı ya da ateş için hangi ilacın hangi miktarda verilebileceğini çocuğunuzun hekimine ya da eczacınıza danışın. Çocuğun yeterince sıvı alması önemlidir; yumuşak ve ılık yiyecekler daha kolay yenir.
Ağız temizliğini bırakmayın. Diğer dişleri nazikçe fırçalamaya devam edin; şişlik olan bölgede fırçayı yumuşak hareketlerle kullanın. Yatarken başı bir yastıkla hafifçe yükseltmek bazı çocukları rahatlatabilir.
Şişliği telefonla çektiğiniz fotoğraflarla takip edebilirsiniz. Birkaç saat arayla çekilen fotoğraflar, şişliğin büyüyüp büyümediğini görmenize ve muayenede hekime bilgi vermenize yardım eder.
Evde yapılmaması gerekenler
Diş apsesinde bazı yaygın uygulamalar tedaviyi geciktirebilir ya da durumu kötüleştirebilir. Ağrının geçici olarak azalması, çoğu zaman tedavinin ertelenmesine yol açar; oysa enfeksiyonun kaynağı ancak muayene ve tedaviyle ortadan kalkar.
Aşağıdakilerden kaçının:
- Şişliğe sıcak su torbası ya da ılık kompres koymayın; sıcak, enfeksiyonun yüzeye ve çevreye yayılmasını hızlandırabilir.
- Diş etindeki kabarcığı iğneyle, kürdanla ya da parmakla patlatmaya çalışmayın.
- Aspirin, ağrı kesici tablet, karanfil yağı, tuz, sarımsak ya da alkol gibi maddeleri diş etine ya da dişe koymayın; doku yanıklarına yol açabilir.
- Evde kalan eski antibiyotikleri ya da başka birine yazılmış ilaçları çocuğunuza başlamayın.
- Ağrı azaldı diye muayeneyi iptal etmeyin; sessizleşen apse de tedavi gerektirir.
Muayenede neler yapılır?
Hekim önce çocuğun genel durumuna bakar: ateş, yutkunma, ağız açıklığı ve şişliğin yayılımı değerlendirilir. Enfeksiyon dişin çevresiyle sınırlıysa tedavi diş hekiminde yapılır. Yaygın bir enfeksiyon belirtisi varsa çocuk, hastanede değerlendirilmek üzere yönlendirilir.
Ardından kaynak olan diş belirlenir. Bunun için ağız içi muayene ve çoğu zaman bir röntgen gerekir. Röntgen, enfeksiyonun kök ucunda ne kadar yer kapladığını ve alttaki kalıcı dişin konumunu gösterir.
Tedavinin amacı enfeksiyonun kaynağını ortadan kaldırmaktır. Dişin durumuna göre kanal tedavisi yapılarak diş korunabilir ya da diş çekilebilir. Bazı durumlarda önce iltihabın boşaltılması gerekir. Antibiyotik, yalnızca hekimin gerekli gördüğü durumlarda, örneğin ateş ya da yayılan şişlik varsa ve çoğu zaman diş tedavisine ek olarak verilir; tek başına kalıcı çözüm değildir.
Süt dişi apsesi kalıcı dişi etkiler mi?
Süt dişlerinin kökleri, altında gelişmekte olan kalıcı dişin hemen üzerinde yer alır. Kök ucundaki enfeksiyon uzun süre devam ederse kalıcı dişin minesinin oluşumunu etkileyebilir. Bu dişler sürdüğünde üzerlerinde sarı ya da kahverengi lekeler, pürüzlü ya da zayıf mine alanları görülebilir.
Bu nedenle süt dişi apsesi, dişin nasılsa düşeceği düşüncesiyle bekletilmemelidir. Enfeksiyonun erken ele alınması hem çocuğun ağrısını hem de kalıcı dişin etkilenme riskini azaltır.
Apse nedeniyle çekilen bir süt azısının ardından yer kaybı riski de değerlendirilir. Gerekirse kalıcı diş sürene kadar boşluğu koruyan bir yer tutucu planlanır.
Kalıcı dişlerde de apse görülebilir; özellikle altı yaş dişindeki derin çürükler ve darbe alan ön dişler bu açıdan risklidir. Kalıcı dişte apse fark edildiğinde dişi korumaya yönelik tedavinin gecikmemesi, dişin uzun ömürlü olması açısından önemlidir.
Apseyi önlemek mümkün mü?
Diş apselerinin büyük kısmı, zamanında fark edilmeyen çürüklerin sonucudur. Çürük küçükken fark edildiğinde basit bir dolguyla tedavi edilebilir. Düzenli kontroller, günde iki kez florürlü macunla ve ebeveyn yardımıyla fırçalama ve şekerli atıştırmaların sıklığının azaltılması bu riski azaltır.
Darbe alan ön dişler, darbeden sonraki aylarda renk değişikliği ve diş etindeki kabarcık açısından izlenmelidir. Bir düşme ya da çarpmadan sonra dişte bir sorun görmeseniz bile kısa bir kontrol yaptırmak, ileride gelişebilecek sessiz enfeksiyonları erken fark etmeye yardım eder.
Santral Kids'te
Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?
Şişlik ya da diş etinde kabarcık nedeniyle gelen çocukta önce genel durumunu değerlendiririz. Enfeksiyonun yayılma belirtisi varsa aileyi gecikmeden hastaneye yönlendiririz. Sınırlı bir enfeksiyonda kaynak dişi muayene ve röntgenle belirler, bulguları aileye ve çocuğa sade bir dille anlatırız.
Dişin korunup korunamayacağına, gerekiyorsa hangi tedavinin uygun olduğuna aileyle birlikte karar veririz. Tedaviden sonra dişi ve alttaki kalıcı dişin gelişimini kontrollerde izleriz. Bize 0224 554 66 66 numaralı telefondan çalışma saatlerinde ulaşabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Diş etindeki kabarcık ağrımıyorsa beklenebilir mi?
Ağrı yapmayan bir kabarcık da çoğu zaman dişin kök ucunda süren bir enfeksiyonun işaretidir. İltihap kabarcık yoluyla dışarı aktığı için ağrı olmayabilir. Kaynak tedavi edilmeden geçmez ve alttaki kalıcı dişi etkileyebilir. Birkaç gün içinde muayene planlayın; şişlik eklenirse aynı gün başvurun.
Antibiyotik başlandı, şişlik indi; tedaviye yine de gerek var mı?
Evet. Antibiyotik enfeksiyonun yayılmasını sınırlar ama kaynağı olan dişi tedavi etmez. Diş tedavi edilmezse enfeksiyon ilaç bittikten sonra yeniden alevlenebilir. Antibiyotiği hekimin söylediği süre boyunca kullanın ve diş tedavisi için planlanan randevuya mutlaka gidin.
Yüzde şişlik olduğunda buz uygulanabilir mi?
Dışarıdan, bir beze sarılmış soğuk uygulama kısa aralıklarla bazı çocuklarda rahatlama sağlayabilir. Buz doğrudan cilde konmamalıdır. Soğuk uygulama tedavinin yerini tutmaz; amacı yalnızca muayeneye kadar çocuğun rahat etmesidir. Sıcak uygulamadan ise kaçının.
Apseli diş her zaman çekilir mi?
Hayır. Dişin kökü ve çevresindeki kemik uygun durumdaysa kanal tedavisiyle diş korunabilir. Kök büyük ölçüde erimişse, diş çok yıkılmışsa ya da enfeksiyon kalıcı dişe yakınsa çekim gerekebilir. Karar muayene ve röntgen bulgularına göre aileyle birlikte verilir.
Hafta sonu ya da gece şişlik başlarsa ne yapmalıyım?
Acil belirtilerden biri varsa, örneğin şişlik göze ya da boyna yayılıyorsa, yutkunma ya da nefes almada zorluk varsa hemen hastanenin acil servisine gidin. Şişlik sınırlı ve çocuk iyi durumdaysa ilk fırsatta diş hekiminize ulaşın ve şişliği fotoğrafla takip edin.
Çocuğum ateşli ama diş ağrısından yakınmıyor, diş kaynaklı olabilir mi?
Olabilir, ancak çocuklarda ateşin pek çok başka nedeni vardır. Yüzde şişlik, diş etinde kabarcık ya da bir dişte belirgin çürük varsa diş kaynaklı bir enfeksiyon düşünülebilir. Ateşli çocuğu önce çocuk hekiminin değerlendirmesi uygundur; diş bulgusu varsa diş hekimine de görünmelidir.
Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.
