İçeriğe geç

Diş yaralanmaları ve acil durumlar

Yerinden çıkan kalıcı diş nasıl korunur?

Bir darbeyle kalıcı dişin tamamen yerinden çıkması, diş yaralanmaları içinde en acil olanıdır. Bu durumda dişin kurtarılma şansı, ilk dakikalarda ne yapıldığına ve diş hekimine ne kadar çabuk ulaşıldığına büyük ölçüde bağlıdır. Bu yazıda dişin nasıl tutulacağını, mümkünse yerine nasıl konacağını, konamıyorsa nasıl saklanacağını ve süt dişinde neden farklı davranıldığını adım adım anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Neden bu kadar acil?

Dişin kökü, dişi çene kemiğine bağlayan ince bir bağ dokusu tabakasıyla sarılıdır. Diş yerinden çıktığında bu dokunun hücreleri kökün üzerinde kalır ve diş yerine konduğunda yeniden bağlanabilmeleri için canlı kalmaları gerekir. Kök yüzeyi kurudukça ya da ovalandıkça bu hücreler zarar görür.

Bu nedenle kalıcı dişin yerinden çıktığı her durumda süre önemlidir. Ne kadar erken müdahale edilirse dişin korunma şansı o kadar artar; dişin mümkün olan en kısa sürede, ideal olarak olaydan sonraki ilk dakikalar içinde yerine konması ya da diş hekimine ulaştırılması hedeflenir. Bu süre geçtiyse bile vazgeçmeyin; diş yine de diş hekimine götürülmelidir, çünkü uygun seçenek muayenede değerlendirilir.

Yerinden çıkan diş özellikle yeni sürmüş kalıcı ön dişlerde, oyun ve spor sırasında görülür. Bu dişlerin kökü henüz tam gelişmemiştir; bu da hem bazı açılardan iyileşme olanağı sunar hem de dikkatli bir takip gerektirir.

Önce çocuğun genel durumu

Bir dişi yerinden çıkaracak kadar güçlü bir darbe başı ve çeneyi de etkilemiş olabilir. Çocuk bilincini kaybettiyse, kustuysa, uykuya meyilliyse, baş ağrısı artıyorsa, konuşması ya da yürümesi bozulduysa, burnundan ya da kulağından sıvı geliyorsa önce acil servise başvurun. Bu durumda diş, aşağıda anlatıldığı şekilde süt içinde saklanarak yanınızda götürülür.

Çenede şekil bozukluğu, ağzı kapatamama ya da durdurulamayan kanama da acil servis gerektirir. Genel durumu iyi olan bir çocukta ise dişe hemen odaklanabilirsiniz; bu sırada bir başkasının diş hekimini araması zaman kazandırır.

Dişi bulduğunuzda adım adım yapılacaklar

Aşağıdaki adımlar, kalıcı bir diş tamamen yerinden çıktığında genel olarak öğretilen ilk yardım yaklaşımıdır. Sakin kalmak ve adımları sırayla uygulamak, dişin korunma şansını artırır.

Dişi yerine koymayı denemek ebeveynleri korkutabilir. Çocuk izin vermiyorsa, çok küçükse ya da dişin hangi yöne baktığından emin değilseniz zorlamayın; dişi uygun bir sıvıda saklayıp hemen yola çıkmak da doğru bir seçenektir.

  • Dişi bulun ve yalnızca taç kısmından, yani ağızda görünen beyaz bölümünden tutun. Köke dokunmayın.
  • Diş kirlendiyse, süt ya da serum fizyolojikle, yoksa soğuk musluk suyu altında birkaç saniye nazikçe durulayın. Kökü ovalamayın, fırçalamayın, sabun ya da dezenfektan kullanmayın, mendille silmeyin.
  • Mümkünse dişi hemen yuvasına geri yerleştirin: dişin ön yüzü öne bakacak şekilde yuvaya yerleştirip hafifçe bastırın.
  • Diş yerine oturduysa, çocuğun temiz bir mendil ya da gazlı bezi hafifçe ısırmasını sağlayarak dişi yerinde tutun.
  • Yerine koyamıyorsanız dişi kurumaya bırakmayın: soğuk süt, serum fizyolojik ya da çocuğun kendi tükürüğü içinde saklayın. Tükürük için küçük bir kaba biraz tükürük biriktirilebilir.
  • Dişi düz suda bekletmeyin ve kuru bir mendile sarmayın; bu kökteki hücrelere zarar verir.
  • Hiç vakit kaybetmeden diş hekimine ulaşın. Kliniğe giderken dişi ve saklama kabını yanınızda götürün.

Neden dişi çocuğun ağzında saklamıyoruz?

Yetişkinlerde dişin yanakla diş arasında tutularak taşınması bazen önerilir. Ancak çocuklarda bu, dişin yutulması ya da soluk yoluna kaçması riski taşır. Bu nedenle çocuklarda dişin ağız içinde taşınması önerilmez; onun yerine çocuğun tükürüğü küçük bir kaba biriktirilir ve diş bu kapta saklanır.

Evde ya da okulda süt bulmak çoğu zaman kolaydır ve bu durum için uygun bir saklama sıvısıdır. Bazı ecza dolaplarında ya da okul revirlerinde bulunan serum fizyolojik de kullanılabilir. Düz suyun uzun süre kullanılması önerilmez; yalnızca dişi kısa bir süre durulamak için kullanılır.

Süt dişi çıktıysa yerine konmaz

Yerinden çıkan diş bir süt dişiyse, yerine konmaya çalışılmaz. Süt dişinin hemen arkasında kalıcı dişin tohumu gelişmektedir ve süt dişini yuvasına bastırmak bu tohuma zarar verebilir. Bu, kalıcı dişlerdeki yaklaşımdan en önemli farktır.

Süt dişi çıktığında kanamayı temiz bir gazlı bezle baskı uygulayarak durdurun ve çocuğunuzu diş hekimine götürün. Dişi yanınızda götürmek, tamamen çıkıp çıkmadığını ve kökün kırılıp kırılmadığını anlamaya yardımcı olur. Muayenede kalıcı diş tohumunun durumu değerlendirilir ve izlem planlanır.

Hangi dişin çıktığından emin değilseniz, yani çocuğunuz dişlerin değiştiği dönemdeyse, dişi süt içinde saklayıp hemen diş hekimine başvurun. Dişin süt dişi mi kalıcı diş mi olduğu muayenede anlaşılır.

Muayenede ve sonrasında neler olur?

Diş hekimi önce dişin ve yuvanın durumunu inceler, gerekirse röntgen çeker. Diş evde yerine konduysa doğru yerleşip yerleşmediği kontrol edilir. Konmadıysa, kök yüzeyinin durumuna ve geçen süreye göre dişin yerine yerleştirilmesi değerlendirilir. Yerine konan diş, iyileşme sürecinde komşu dişlere ince ve esnek bir tel ya da bağlantıyla sabitlenir.

Dişin sinirinin durumu, kök gelişiminin tamamlanıp tamamlanmadığına göre farklı seyreder. Kökü gelişmekte olan dişlerde sinirin yeniden canlanma olasılığı izlenir; kökü tamamlanmış dişlerde ise kanal tedavisi gündeme gelebilir. Bu kararlar kontrollerde, dişin durumuna göre verilir.

İyileşme sürecinde düzenli kontroller çok önemlidir. Yerine konan dişin kökü çevre kemikle uyum sağlarken bazı değişiklikler olabilir; bunların erken fark edilmesi, dişin uzun süre korunmasına yardımcı olur. Bu dönemde diş hekiminizin önerdiği beslenme ve ağız temizliği talimatlarına uymak gerekir.

Önceden hazırlıklı olmak

Böyle bir durumu yaşamadan önce bilgi sahibi olmak, o anda doğru adımları atmayı kolaylaştırır. Bu bilgiyi çocuğun bakımını üstlenen büyükanne ve büyükbabalarla, bakıcıyla, okul ve spor antrenörüyle paylaşmak yararlıdır.

Aşağıdaki küçük hazırlıklar acil bir anda zaman kazandırır:

  • Diş hekiminizin telefon numarasını telefonunuzda ve buzdolabının üstünde kolay bulunur bir yerde tutun.
  • Spor çantasına kapaklı küçük bir kap ve birkaç gazlı bez koyun.
  • Temas riski olan sporlarda çocuğunuza uygun bir ağız koruyucu kullanmayı düşünün.
  • Çocuğunuza dişi çıkarsa onu atmaması ve bir büyüğe hemen haber vermesi gerektiğini anlatın.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Yerinden çıkan bir dişle gelen çocukta önce çocuğun genel durumuna bakar, ardından dişi ve yuvayı inceleriz. Dişin evde yerine konup konmadığını, nasıl saklandığını ve ne kadar zaman geçtiğini aileden dinleriz. Yapacağımız her adımı çocuğa onun anlayacağı dille anlatırız.

Bulguları aileyle birlikte konuşur, dişin yerine yerleştirilmesi, sabitlenmesi ve sonraki tedavi ihtiyacına muayenede karar veririz. İyileşme sürecini kontrollerde izleriz. Acil bir durumda 0224 554 66 66 numarasından bize ulaşabilirsiniz; çalışma saatlerimiz Pazartesi–Cumartesi 10:00–19:00'dur.

Sık sorulanlar

Dişin üzeri toprakla kaplandı, nasıl temizlemeliyim?

Dişi yalnızca taç kısmından tutarak süt, serum fizyolojik ya da soğuk musluk suyu altında birkaç saniye nazikçe durulayın. Kökü ovalamayın, fırçalamayın ve sabun kullanmayın. Kökte kalan kir muayenede uygun yöntemle temizlenir; önemli olan kökteki hücrelere zarar vermemektir.

Dişi yerine koyduğumda ters koymaktan korkuyorum, ne yapmalıyım?

Dişin ön yüzü, yani düz ve parlak yüzü, dudağa bakmalıdır. Komşu dişlerle karşılaştırarak yönü bulabilirsiniz. Emin değilseniz ya da diş kolayca oturmuyorsa zorlamayın; dişi süt ya da tükürük içinde saklayıp hemen diş hekimine gidin. Muayenede doğru konum sağlanır.

Diş yerine konduktan sonra çocuk ne yiyebilir?

İlk günlerde yumuşak ve kolay çiğnenen yiyecekler tercih edilir; ön dişlerle ısırılan sert ve yapışkan yiyeceklerden kaçınılır. Yaralı bölgenin temizliği ve kullanılacak ağız bakım ürünleri konusunda diş hekiminizin önerilerine uyun. Ağrı için ilaç gerekiyorsa hekiminize ya da eczacınıza danışın.

Dişi sütte ne kadar bekletebilirim?

Süt, dişi diş hekimine ulaşana kadar korumak için kullanılan geçici bir çözümdür; yola çıkmayı ertelemek için bir gerekçe değildir. Dişi uygun bir sıvıya koyduktan sonra vakit kaybetmeden kliniğe gidin. Yolda dişi kabıyla birlikte serin bir yerde tutmak yeterlidir, buza koymanız gerekmez.

Uzun süre geçtiyse diş yine de kurtarılabilir mi?

Süre uzadıkça kökteki hücrelerin canlı kalma olasılığı azalır, ancak bu dişin yerine konamayacağı anlamına gelmez. Diş hekimi, dişin durumuna ve çocuğun yaşına göre farklı seçenekleri değerlendirir. Bu nedenle ne kadar zaman geçmiş olursa olsun dişi saklayıp diş hekimine götürün.

Yerine konan diş ömür boyu kalır mı?

Bu, dişin ne kadar sürede ve hangi koşullarda yerine konduğuna, kök gelişimine ve iyileşme sürecine bağlıdır. Bazı dişler uzun yıllar sorunsuz kalırken bazılarında kökte değişiklikler gelişebilir. Düzenli kontroller, olası sorunların erken fark edilmesini ve uygun planlamanın yapılmasını sağlar.

Tetanos aşısı için ne yapmalıyım?

Diş toprakla temas ettiyse ya da yara kirlendiyse, çocuğunuzun aşılarının güncel olup olmadığını aile hekiminize ya da çocuk hekiminize sorun. Aşı kartını yanınızda götürmek bu soruyu hızla yanıtlamayı kolaylaştırır. Diş hekimi de muayenede bu konuyu sorabilir.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.