İçeriğe geç

Diş yaralanmaları ve acil durumlar

Düşme sonrası kırılan diş: ilk dakikalarda yapılacaklar

Oyun parkında, bisiklette ya da evde koşarken yaşanan bir düşme, çocuğun ön dişinin kırılmasıyla sonuçlanabilir. Böyle bir anda sakin kalmak zordur, ama ilk dakikalarda yapılan birkaç doğru adım dişin geleceğini olumlu etkileyebilir. Bu yazıda kırık bir dişle karşılaştığınızda nelere bakmanız gerektiğini, kırık parçayı nasıl saklayacağınızı, hangi belirtilerde hemen başvurmanız gerektiğini ve muayenede neler olacağını anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Önce çocuğa bakın, sonra dişe

Ağız yaralanmaları çoğu zaman bir düşme ya da çarpmayla olur ve aynı darbe başı, çeneyi ya da boynu da etkilemiş olabilir. Bu nedenle dişe bakmadan önce çocuğun genel durumunu kontrol edin. Çocuk bilincini kaybettiyse, kustuysa, uykuya meyilliyse, konuşması ya da yürümesi bozulduysa, burnundan ya da kulağından kanlı veya berrak sıvı geliyorsa, diş beklemelidir ve hemen acil servise başvurulmalıdır.

Çenede belirgin şekil bozukluğu, ağzı açıp kapatamama, dişlerin birbirine eskisi gibi oturmaması ya da durdurulamayan kanama da acil servis gerektiren durumlardır. Genel durumu iyi olan bir çocukta ise sakin bir sesle konuşarak onu rahatlatmak, ağzına bakmanızı kolaylaştırır.

Çocuğunuz sizin yüzünüzden durumun ne kadar ciddi olduğunu okumaya çalışır. Sesinizi sakin tutmak, ona ne yapacağınızı kısaca anlatmak ve onu kucağınıza almak, ağız içine bakmanızı ve sonraki adımları kolaylaştırır.

İlk dakikalarda adım adım yapılacaklar

Çocuk sakinleştikten sonra ağzı temiz suyla nazikçe çalkalatın ya da temiz bir gazlı bezle ağız içini silin. Böylece kanın kaynağını ve dişin durumunu daha iyi görebilirsiniz. Dudak ve diş eti yaralanmaları çok kanayabilir; bu genellikle göründüğü kadar ciddi değildir.

Aşağıdaki adımlar, diş hekimine ulaşana kadar yol gösterir:

  • Kanayan yere temiz bir gazlı bez ya da bez mendille birkaç dakika hafif baskı uygulayın.
  • Dudakta ya da yanakta şişlik varsa, dışarıdan temiz bir beze sarılmış soğuk kompres uygulayın; buzu doğrudan cilde koymayın.
  • Kırık parçayı arayın: yerde, çocuğun kıyafetinde ya da ağız içinde olabilir. Bulursanız kökünden ya da kırık yüzeyinden değil, kenarından tutun.
  • Parçayı kurumaya bırakmayın; temiz bir kapta süt ya da serum fizyolojik içinde, yoksa temiz suda saklayın.
  • Dudakta yara varsa içine diş parçası girmiş olabileceğini aklınızda tutun ve bunu muayenede söyleyin.
  • Ağrı için kullanılabilecek bir ilaç gerekiyorsa, çocuğunuzun yaşına ve kilosuna uygun seçeneği hekiminize ya da eczacınıza danışın.
  • Mümkün olan en kısa sürede diş hekiminizi arayın ve çocuğunuzu muayeneye götürün.

Okulda, kreşte ya da parkta yaşanırsa

Diş yaralanmalarının önemli bir kısmı ebeveynin yanında olmadığı anlarda, okul bahçesinde, beden eğitimi dersinde ya da kreşte yaşanır. Öğretmenlerin ve bakım verenlerin kırık parçayı atmadan saklaması, çocuğun ağzını temiz suyla çalkalatması ve aileyi hemen araması, ilk müdahaleyi büyük ölçüde kolaylaştırır.

Bu nedenle çocuğunuzun okuluyla diş yaralanmalarında ne yapılacağını önceden konuşmak yararlı olabilir. Okul çantasına ya da revire konan küçük, kapaklı bir kap ve birkaç gazlı bez, böyle bir anda işe yarar. Çocuğunuza da dişi kırılırsa parçayı atmaması gerektiğini, öğretmenine hemen haber vermesini basit bir dille anlatabilirsiniz.

Kırığın türünü anlamak

Diş kırıkları derinliğine göre farklı anlamlar taşır. En hafif olanı yalnızca dış katman olan minede küçük bir çentik ya da kenar kopmasıdır; çocuk çoğu zaman bir şey hissetmez. Kırık biraz daha derinse, minenin altındaki sarımsı renkli dentin tabakası görünür hâle gelir ve diş soğuğa, havaya ya da dokunmaya hassas olabilir.

Kırık yüzeyin ortasında pembe ya da kırmızı bir nokta görüyorsanız, ya da bu noktadan hafif kanama oluyorsa, dişin sinir ve damarlarını içeren öz kısmı açığa çıkmış olabilir. Bu durumda dişin canlılığını korumak için mümkün olan en kısa sürede diş hekimine ulaşmak önemlidir.

Bazen diş kırılmadan yerinden oynar, içeri gömülür ya da öne doğru yer değiştirir. Dişin boyunun komşularına göre kısaldığını ya da uzadığını, ağız kapanınca farklı oturduğunu görürseniz, kırık olmasa bile bu bir yaralanmadır ve muayene gerektirir.

Süt dişi mi, kalıcı diş mi?

Okul öncesi dönemdeki çocuklarda yaralanan diş çoğu zaman süt dişidir. Süt dişinin hemen arkasında ve üstünde kalıcı dişin tohumu gelişmektedir. Bu nedenle süt dişi yaralanmalarında amaç yalnızca o dişi değil, altında gelişen kalıcı dişi de korumaktır. Süt dişinde yapılacak işlemler, kalıcı diş tohumuna zarar vermeyecek şekilde planlanır.

Kalıcı ön dişler sürdükten sonra yaşanan kırıklarda ise dişin ömür boyu kullanılacağı düşünülerek, kırık parçanın yapıştırılması ya da dişin renginde bir dolguyla tamamlanması gündeme gelir. Yeni sürmüş kalıcı dişlerin kökü henüz tamamlanmamıştır; bu dişlerde sinirin canlı kalması, kökün gelişmesini sürdürmesi açısından önemlidir.

Hangi dişin yaralandığından emin değilseniz endişelenmeyin; muayenede bu kolayca anlaşılır. Önemli olan kırık parçayı saklamak ve gecikmeden başvurmaktır.

Muayenede neler yapılır?

Diş hekimi önce yaralanmanın nasıl olduğunu, ne zaman olduğunu ve çocuğun genel durumunu sorar. Ardından kırık dişi, komşu dişleri, diş etini, dudakları ve yumuşak dokuları inceler. Dişin sallanıp sallanmadığına, yerinden oynayıp oynamadığına ve kapanışın değişip değişmediğine bakılır. Kökü ve çevre kemiği görmek için gerekirse röntgen çekilir.

Küçük mine kırıklarında kenarın düzeltilmesi ya da dişin renginde bir dolgu ile tamamlanması yeterli olabilir. Kırık parça sağlam olarak saklandıysa, bazı durumlarda dişe yeniden yapıştırılabilir. Sinir açığa çıkmışsa, dişin canlılığını korumaya yönelik bir tedavi planlanır; hangi yöntemin uygun olduğu kırığın derinliğine, dişin türüne ve kök gelişimine göre belirlenir.

Süt dişinde geniş bir kırık varsa ve diş korunabiliyorsa, dişin kaplama ile güçlendirilmesi düşünülebilir. Bazı durumlarda ise süt dişinin çekilmesi, kalıcı dişi korumak için daha uygun olabilir. Tedavi gerekip gerekmediğine ve hangi seçeneğin uygun olduğuna muayenede, aileyle birlikte karar verilir.

Sonraki günlerde ve aylarda takip

Diş kırığından sonraki birkaç gün çocuğa yumuşak yiyecekler vermek, yaralı dişle ısırmasını önlemek ve ağız temizliğini aksatmamak önemlidir. Yaralı bölge yumuşak bir fırçayla nazikçe temizlenir; diş eti hassassa fırçalamayı bırakmak yerine daha dikkatli yapmak gerekir.

Darbe alan bir dişin siniri, ilk günlerde sorunsuz görünse bile haftalar ya da aylar sonra etkilenebilir. Bu nedenle diş hekiminiz, dişin canlılığını değerlendirmek için belirli aralıklarla kontrol önerebilir. Bu kontrolleri dişte bir şikâyet olmasa bile aksatmamak gerekir.

Takip sırasında ya da evde aşağıdaki değişikliklerden birini fark ederseniz kontrol tarihini beklemeden başvurun:

  • Dişin renginin griye, kahverengiye ya da sarıya dönmesi.
  • Diş etinde şişlik, sivilce benzeri kabarcık ya da akıntı.
  • Çiğnerken ya da kendiliğinden başlayan ağrı.
  • Dişin yeniden sallanmaya başlaması ya da hassasiyetin artması.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Diş yaralanmasıyla gelen çocuklarda önce çocuğu sakinleştirir, ne olduğunu aileden dinleriz. Ağız içini, dişleri ve yumuşak dokuları dikkatle inceler, gerekirse röntgenle kök ve çevresini değerlendiririz. Çocuğa ne yapacağımızı onun anlayacağı dille, adım adım anlatırız.

Bulguları aileyle birlikte konuşur, kırığın onarılması, dişin canlılığının korunması ya da izlenmesi konusunda muayenede karar veririz. Sonraki aylarda dişin durumunu kontrollerde takip ederiz. Bize 0224 554 66 66 numarasından ulaşabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Kırık parçayı bulamadık, sorun olur mu?

Parçanın bulunamaması tedaviyi engellemez; diş, rengine uygun bir dolgu malzemesiyle tamamlanabilir. Ancak dudakta yara varsa ve parça bulunamadıysa, parçanın dudağın içine girmiş olabileceği düşünülür. Bunu muayenede mutlaka belirtin; gerekirse dudak da ayrıca değerlendirilir.

Kırık çok küçük, yine de diş hekimine gitmeli miyiz?

Evet. Küçük görünen kırıklar bile dişin sinirini, kökünü ya da çevresini etkilemiş olabilir ve bu ilk bakışta anlaşılmayabilir. Ayrıca keskin kenarlar dil ve dudakta yara açabilir. Kısa bir muayene, dişin durumunu ve takip gerekip gerekmediğini netleştirir.

Kırık parça neden süt ya da serum fizyolojik içinde saklanır?

Diş parçası kuruduğunda rengi değişebilir ve dişe yeniden yapıştırıldığında uyumu bozulabilir. Nemli bir ortamda saklanan parça daha iyi korunur. Süt ya da serum fizyolojik bulunamazsa temiz su da kullanılabilir. Önemli olan parçanın kuru bir mendil içinde bırakılmamasıdır.

Kırılan süt dişi kalıcı dişi etkiler mi?

Etkileyebilir, çünkü kalıcı dişin tohumu süt dişinin hemen yakınında gelişir. Etki darbenin şiddetine, yönüne ve çocuğun yaşına bağlıdır. Kalıcı diş sürdüğünde renginde ya da şeklinde bir farklılık olup olmadığı izlenir. Bu nedenle süt dişi yaralanmalarında da takip önemlidir.

Tetanos aşısı gerekir mi?

Yara toprakla ya da kirli bir yüzeyle temas ettiyse, çocuğunuzun aşılarının güncel olup olmadığını aile hekiminize ya da çocuk hekiminize danışın. Aşı kartını yanınızda bulundurmak, karar vermeyi kolaylaştırır. Ağız içi yaralanmalarda da bu soru muayenede sorulabilir.

Pazar günü ya da akşam düştüyse ne yapmalıyım?

Çocuğun genel durumu iyi değilse, kanama durmuyorsa ya da çene etkilenmiş görünüyorsa beklemeden acil servise başvurun. Genel durumu iyiyse kırık parçayı süt içinde saklayın, kanamayı baskıyla durdurun ve ilk fırsatta diş hekiminize ulaşın. Sinir açığa çıkmış görünüyorsa gecikmemek özellikle önemlidir.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.