İçeriğe geç

Diş yaralanmaları ve acil durumlar

Spor yapan çocuklar için ağız koruyucu gerekli mi?

Futbol, basketbol, dövüş sporları, paten ya da bisiklet; çocukların sevdiği pek çok etkinlik, ön dişlere gelen bir darbe riskini de beraberinde getirir. Ağız koruyucu, bu darbelerin dişlere, dudaklara ve çeneye etkisini azaltmaya yardımcı olan basit bir önlemdir. Bu yazıda hangi sporlarda koruyucunun düşünülmesi gerektiğini, koruyucu türleri arasındaki farkları, doğru seçimi, bakımı ve çocuğun koruyucuyu kullanmasını kolaylaştıracak yolları anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Ağız koruyucu ne işe yarar?

Ağız koruyucu, üst dişlerin üzerine takılan, esnek bir malzemeden yapılmış bir koruyucudur. Bir darbe geldiğinde kuvveti tek bir dişe yüklenmek yerine daha geniş bir alana yayar ve bir yastık gibi sönümler. Böylece dişlerin kırılması ya da yerinden çıkması riski azalır.

Koruyucu yalnızca dişleri değil, dudakları, yanakları ve dili de korur. Darbe sırasında bu yumuşak dokuların dişler arasında sıkışıp yaralanmasını önlemeye yardımcı olur. Alt ve üst dişlerin birbirine sert biçimde çarpmasını da azaltır.

Ağız koruyucu yaralanmaları tamamen önleyemez, ancak ağız yaralanmalarının etkisini hafifletmede etkili ve kolay bir önlemdir. Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA) de temas ya da düşme riski taşıyan sporlarda ağız koruyucu kullanılmasını önerir.

Hangi sporlarda düşünülmeli?

Ağız koruyucu yalnızca boks ya da Amerikan futbolu gibi sert temas sporlarına özgü değildir. Topun, bir sopanın, başka bir oyuncunun ya da zeminin yüze çarpabileceği her sporda yararlı olabilir. Çocuk antrenmanlarında da maçlar kadar yaralanma olabileceği unutulmamalıdır.

Koruyucunun özellikle düşünülmesi gereken etkinlikler şunlardır:

  • Dövüş sporları: tekvando, karate, judo, kick boks ve boks.
  • Takım sporları: basketbol, hentbol, futbol, hokey ve su topu.
  • Raket ve sopa sporları: özellikle hızlı topla oynanan ve sopanın yüze yaklaşabildiği oyunlar.
  • Tekerlekli ve kaygan zemin etkinlikleri: paten, kaykay, buz pateni ve bisiklet.
  • Jimnastik, binicilik ve tırmanma gibi düşme riski olan etkinlikler.

Ağız koruyucu türleri

Hazır ağız koruyucular spor mağazalarında satılır ve doğrudan ağza takılır. Ucuz ve kolay bulunurlar, ancak ağza tam oturmadıkları için çocuğun konuşmasını ve nefes almasını zorlaştırabilir, dişlerin üzerinde yerinden oynayabilirler. Bu nedenle çocuklar tarafından çoğu zaman rahatsız bulunur ve kullanılmaz.

Kaynatıp şekillendirilen koruyucular sıcak suda yumuşatılır, sonra çocuğun ağzına yerleştirilip ısırtılarak dişlere göre şekil alır. Hazır olanlardan daha iyi oturur, ama şekillendirme sırasında yapılan hatalar koruyucunun inceliğini ve uyumunu etkileyebilir. Paket üzerindeki talimatlara dikkatle uyulmalıdır.

Kişiye özel koruyucular, diş hekimi tarafından çocuğun dişlerinin ölçüsü alınarak hazırlanır. Ağza sıkı ve dengeli biçimde oturduğu için konuşma ve nefes almayı genellikle daha az etkiler. Özellikle düzenli antrenman yapan ya da yüksek temas riski olan sporlarla ilgilenen çocuklarda tercih edilebilir.

Büyüyen ağız için doğru seçim

Çocukların ağzı sürekli değişir: süt dişleri düşer, kalıcı dişler sürer, çeneler büyür. Bu nedenle bir yetişkin için uygun olan bir koruyucu yaklaşımı çocuklarda doğrudan uygulanamaz. Dişlerin değiştiği dönemde koruyucunun daha sık yenilenmesi gerekebilir; kişiye özel bir koruyucu bile bir süre sonra çocuğun ağzına küçük gelebilir.

Ortodontik tedavi gören çocuklarda, sabit tellerin ve braketlerin üzerine uyacak ve dişlerin hareketine engel olmayacak bir koruyucu seçilmelidir. Bu çocuklarda darbe, braketlerin dudak ve yanak içini yaralamasına da yol açabileceği için koruyucu ayrıca önemlidir. Hangi tür koruyucunun uygun olduğu ortodontistinizle ya da diş hekiminizle konuşulmalıdır.

İyi bir ağız koruyucunun taşıması gereken özellikler şunlardır:

  • Dişlerin üzerinde sıkıca durur, konuşurken ya da ağız açılınca düşmez.
  • Çocuğun rahatça nefes almasına ve kısa cümlelerle konuşmasına izin verir.
  • Diş etine ya da damağa batmaz, yara açmaz.
  • Ön dişlerin tamamını ve arka dişlerin bir kısmını örter.
  • Kokusuz ve kolay temizlenebilir bir malzemeden yapılmıştır.

Koruyucunun bakımı

Ağız koruyucu, ağızdaki mikropların birikebileceği bir yüzeydir. Bu nedenle her kullanımdan sonra temizlenmesi gerekir. Koruyucu soğuk ya da ılık suyla durulanır, yumuşak bir fırçayla nazikçe temizlenir ve havalandırma delikleri olan bir saklama kutusunda kurumaya bırakılır.

Sıcak su, güneş altında bırakılmak ya da arabanın içinde unutulmak koruyucunun şeklini bozabilir. Çocuğun koruyucuyu ısırması, çiğnemesi ya da kenarlarını kesmesi koruma özelliğini azaltır. Koruyucuyu kardeşlerle ya da takım arkadaşlarıyla paylaşmamak gerekir.

Her diş hekimi kontrolünde koruyucuyu yanınızda getirmeniz, uyumunun ve durumunun değerlendirilmesini sağlar. Koruyucuda çatlak, delik ya da incelme varsa, ya da çocuğun ağzına artık oturmuyorsa yenilenmesi gerekir.

Çocuğun koruyucuyu takmasını kolaylaştırmak

Çok iyi oturan bir koruyucu bile çantada kalırsa işe yaramaz. Pek çok çocuk koruyucuyu rahatsız edici bulduğu, arkadaşlarının takmadığı ya da konuşmayı zorlaştırdığı için kullanmak istemez. Bu nedenle koruyucunun uyumu kadar, çocuğun onu benimsemesi de önemlidir.

Koruyucunun rengini çocuğun seçmesi, antrenörün ve takım arkadaşlarının da kullanması, takmayı alışkanlığa dönüştürür. Koruyucuyu yalnızca maçlarda değil antrenmanlarda da kullanmak, çocuğun ona alışmasını kolaylaştırır. İlk günlerde evde kısa sürelerle takarak alışmak da yardımcı olabilir.

Çocuğunuz koruyucudan yakınıyorsa nedenini birlikte bulmaya çalışın. Bulantı hissi, konuşamama, diş etine batma ya da kötü tat gibi yakınmalar çoğu zaman koruyucunun uyumuyla ilgilidir ve düzeltilebilir. Yakınmayı görmezden gelip takmaya zorlamak yerine koruyucuyu diş hekimine göstermek, çocuğun onu benimsemesini kolaylaştırır.

Koruyucuya rağmen yaralanma olursa

Ağız koruyucu takılıyken de yaralanma olabilir. Böyle bir durumda önce çocuğun genel durumuna bakın; bilinç kaybı, kusma, baş ağrısı ya da çenede şekil bozukluğu varsa acil servise başvurun. Ağız içinde kanama, kırık ya da sallanan bir diş varsa diş hekiminize gecikmeden ulaşın.

Kalıcı bir diş yerinden çıktıysa dişi yalnızca taç kısmından tutun, köke dokunmayın ve ovalamayın. Mümkünse yerine yerleştirin; yerleştiremiyorsanız süt, serum fizyolojik ya da çocuğun tükürüğü içinde saklayın ve mümkün olan en kısa sürede diş hekimine ulaşın. Kırık bir parça varsa onu da nemli tutarak yanınızda götürün.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Spor yapan çocuklarda önce hangi sporla ne sıklıkla ilgilendiğini, daha önce bir yaralanma yaşayıp yaşamadığını sorarız. Dişlerin ve çenenin gelişimini, varsa ortodontik tedaviyi değerlendirir, koruyucunun çocuğun ağzında nasıl duracağını ona anlayacağı dille anlatırız.

Bulguları aileyle birlikte konuşur, çocuğa uygun koruyucu türüne birlikte karar veririz. Koruyucunun uyumunu kontrollerde değerlendirir, dişler değiştikçe yenilenmesi gerekip gerekmediğini aileyle paylaşırız.

Sık sorulanlar

Süt dişleri olan küçük çocuklar da koruyucu kullanmalı mı?

Okul öncesi dönemde çocukların çoğu düzenli temas sporu yapmadığı için koruyucuya genellikle gerek duyulmaz. Ancak küçük yaşta dövüş sporlarına ya da organize takım sporlarına başlayan çocuklarda koruyucunun gerekip gerekmediği diş hekimiyle konuşulabilir. Seçim çocuğun ağız yapısına ve sporun türüne göre yapılır.

Kişiye özel koruyucu ne kadar sürede hazırlanır?

Kişiye özel koruyucu için önce dişlerin ölçüsü alınır, ardından koruyucu bu ölçüye göre hazırlanır ve bir sonraki randevuda çocuğun ağzında denenir. Sürecin ne kadar süreceği muayenede konuşulur. Turnuva ya da sezon başlangıcı yaklaşıyorsa randevuyu biraz önceden planlamak iyi olur.

Ağız koruyucu yalnızca üst dişlere mi takılır?

Çoğu durumda koruyucu üst dişlere takılır, çünkü darbelerden en çok etkilenen dişler üst ön dişlerdir. Alt dişler, ağız kapandığında koruyucunun alt yüzüne yaslanarak dolaylı olarak korunur. Bazı özel durumlarda farklı tasarımlar gerekebilir; bu karar ağız yapısına ve kapanışa göre muayenede verilir.

Koruyucu çocuğun nefes almasını zorlaştırır mı?

Ağza tam oturmayan, çok kalın ya da çok büyük koruyucular nefes almayı zorlaştırabilir. İyi oturan bir koruyucu ise nefes almayı ve kısa konuşmaları büyük ölçüde etkilemez. Çocuğunuz koruyucuyla nefes almakta zorlanıyorsa, uyumu kontrol ettirmek için diş hekiminize getirin.

Koruyucu ne sıklıkla değiştirilmeli?

Çocuklarda dişler ve çeneler sürekli değiştiği için koruyucunun uyumu zamanla bozulabilir. Yeni bir diş sürdüğünde, koruyucu gevşediğinde, sıkmaya başladığında ya da üzerinde çatlak ve delik oluştuğunda yenilenmesi gerekir. Her kontrolde koruyucuyu yanınızda getirerek uyumunu kontrol ettirebilirsiniz.

Kask ve yüz siperi varsa ağız koruyucuya gerek var mı?

Kask başı, yüz siperi ise yüzü korur; ancak dişlerin birbirine çarpmasını ve dudakların dişler arasında sıkışmasını her zaman önleyemez. Bu nedenle bazı sporlarda kask ve yüz siperiyle birlikte ağız koruyucu da kullanılır. Hangi ekipmanın gerektiğini antrenörünüzle ve diş hekiminizle konuşabilirsiniz.

Ağız koruyucu takarken su içilebilir mi?

Pek çok çocuk koruyucuyu çıkarıp su içer; bu durumda koruyucuyu yere ya da cebe değil, saklama kutusuna koymak gerekir. Bazı kişiye özel koruyucular, takılıyken su içmeyi kolaylaştıracak şekilde hazırlanabilir. Antrenman aralarında koruyucunun temiz tutulmasına dikkat edin.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.