İçeriğe geç

Beslenme ve çürük

Süt, peynir ve yoğurt diş sağlığına nasıl katkı sağlar?

Süt ürünleri genellikle kemik gelişimiyle birlikte anılır, ama ağızda da doğrudan bir etkileri vardır. Bir dilim peynir, şekersiz bir kâse yoğurt ya da bir bardak sade süt, öğünün dişler üzerindeki asit yükünü hafifletebilir. Bu yazıda süt ürünlerinin mineyi hangi yollarla desteklediğini, hangi ürünlerin bu faydayı taşıyıp hangilerinin taşımadığını ve süt ürünü tüketemeyen çocuklarda neye dikkat edileceğini anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Süt ürünleri ağızda ne yapar?

Mine, büyük ölçüde kalsiyum ve fosfat içeren kristallerden oluşur. Yemekten sonra plak bakterilerinin ürettiği asit bu kristallerden mineral çözer; tükürük ise zamanla bu minerali geri yerleştirir. Süt ürünleri bu onarım sürecine katkı veren kalsiyum ve fosfatı doğrudan ağız ortamına taşır.

Sütte bulunan kazein adlı protein, diş yüzeyine ve plağa tutunarak ince bir koruyucu tabaka oluşturabilir. Bu tabakanın mineden mineral kaybını azalttığı ve onarımı kolaylaştırdığı düşünülür. Kazein içeren bazı diş bakım ürünlerinin hekimler tarafından önerilmesinin nedeni de budur.

Peynirin ayrı bir avantajı daha vardır: Çiğnenmesi tükürük akışını belirgin biçimde artırır. Tükürük hem asidi tamponlar hem de ağızdaki artıkları temizler. Ayrıca peynir neredeyse hiç şeker içermediği için bakterilere yeni bir besin sağlamaz. Bu yüzden öğünün sonunda yenen küçük bir parça peynir, ağzın asitli kalma süresini kısaltmaya yardım edebilir.

Peynir: öğünü kapatan küçük bir parça

Kahvaltı sofralarımızda peynir zaten yer alır; dişler açısından önemli olan onu öğün dışında da akıllıca kullanmaktır. Tatlı, meyve suyu ya da reçel gibi şekerli bir besinden sonra birkaç lokma peynir yemek, ağız ortamının daha hızlı dengeye dönmesine katkı sağlayabilir. Bu, fırçalama yerine geçmez ama gün içindeki pratik bir destektir.

Beyaz peynir, kaşar, lor ve çökelek gibi seçeneklerin hepsi şeker içermez ve dişler açısından benzer biçimde değerlendirilebilir. Peynirlerin tuz içeriği ise birbirinden farklıdır. Özellikle salamura beyaz peynirler tuzlu olabildiğinden, küçük çocuklarda tuzu az olanı seçmek ya da peyniri bir süre suda bekletmek genel beslenme açısından uygundur.

Üçgen peynirler, sürülebilir peynirler ve hazır peynirli atıştırmalıklar ise etiketine bakılarak seçilmelidir. Bazı ürünlere nişasta, şeker ya da aroma eklenebilir. İçindekiler listesinde ilk sıralarda peynir ve süt dışında bir şeyin yer alması, ürünün sade peynirden farklı davranabileceğini gösterir.

Yoğurt: sade olanla meyvelinin farkı

Sade yoğurt, süt ürünlerinin koruyucu bileşenlerini taşıyan ve eklenmiş şeker içermeyen bir besindir. Ev yapımı ya da hazır, şekersiz yoğurt ara öğünlerde dişe dost seçenekler arasında sayılır. Yoğurdun doğal ekşiliği, gazlı içecekler ya da meyve suları gibi mineyi aşındıracak düzeyde değildir.

Meyveli, çocuklara özel ve tatlandırılmış yoğurtlar ise durumu değiştirir. Bu ürünlerin bir kısmına kayda değer miktarda şeker, meyve şurubu ya da konsantre meyve suyu eklenir. Kutunun üzerindeki çocuk resmi ya da "meyveli" ifadesi ürünün dişler için uygun olduğu anlamına gelmez. Etiketin besin değeri tablosunda şeker miktarını sade yoğurtla karşılaştırmak, farkı görmenin kolay bir yoludur.

Çocuğunuz sade yoğurdu tatsız buluyorsa ona şekerli ürün yerine taze meyve parçaları ekleyebilirsiniz. Ezilmiş muz, rendelenmiş elma ya da birkaç dilim çilek, yoğurdu tatlandırırken eklenmiş şekerin yerini alır. Bal ve pekmez de şeker gibi davrandığı için dişler açısından aynı biçimde değerlendirilir; ayrıca Amerikan Pediatri Akademisi'nin (AAP) önerisine göre bal bir yaşından küçük bebeklere verilmez.

  • Dişe dost: sade yoğurt, süzme yoğurt, ayran, taze meyve eklenmiş yoğurt.
  • Dikkat isteyen: meyveli ve tatlandırılmış yoğurtlar, içilebilir aromalı yoğurtlar, sütlü tatlılar ve pudingler.
  • Şeker gibi değerlendirilenler: yoğurda eklenen bal, pekmez, reçel ve şeker.

Süt: ne zaman, nasıl ve ne kadar?

Sade sütün doğal şekeri olan laktoz, çürük oluşturma açısından sofra şekerine göre zayıftır ve sütün koruyucu bileşenleri bu etkiyi dengeler. Bu nedenle sade süt, öğünle birlikte ya da planlı bir ara öğünde verilebilecek dişe dost bir içecektir. Dişler açısından sorun, sütün kendisinden çok veriliş biçiminden kaynaklanır.

Uykuya geçerken ya da gece uyandığında biberonla verilen süt, uyku sırasında tükürük akışı azaldığı için dişlerin etrafında uzun süre kalır. Erken çocukluk çürüğünün en bilinen nedenlerinden biri budur. Gün içinde saatlerce elde taşınan bir süt biberonu ya da damlatmaz bardak da benzer bir risk oluşturur.

Amerikan Pediatri Akademisi'nin (AAP) önerisine göre bir yaşından küçük bebeklere inek sütü ana içecek olarak verilmez. Bir yaşından sonra da çok fazla süt içmek çocuğun iştahını kapatıp demir eksikliği gibi sorunlara yol açabilir. Çocuğunuzun yaşına uygun süt miktarı için çocuk doktorunuzun önerisini esas alın.

Süt ürünü tüketemeyen çocuklar

İnek sütü proteinine alerjisi olan ya da laktozu sindiremeyen çocuklarda beslenme planı çocuk doktoru ve gerekirse diyetisyenle birlikte yapılır. Dişler açısından önemli olan, yerine kullanılan ürünlerin içeriğini bilmektir.

Badem, yulaf, pirinç ve soya gibi bitkisel içeceklerin bir kısmına tat vermek için şeker eklenir. Yulaf ve pirinç içecekleri, üretim sırasında nişastanın parçalanmasıyla doğal olarak daha şekerli bir yapı kazanabilir. Bu içecekler biberonla ya da gün boyu yudumlanarak verildiğinde sade sütten daha fazla çürük riski taşıyabilir. Etikette "şeker ilavesiz" ifadesini ve besin değeri tablosundaki şeker miktarını kontrol etmek faydalıdır.

Süt ürünü tüketemeyen çocukta ağız sağlığını korumanın temel yolları değişmez: günde iki kez florürlü macunla fırçalama, şekerli besinlerin sıklığını sınırlamak ve düzenli kontroller. Kalsiyum ve D vitamini takviyesi gerekip gerekmediğine çocuk doktorunuz karar verir; bu takviyeler kendiliğinden başlanmamalıdır.

Süt ürünlerini günlük düzene yerleştirmek

Süt ürünlerinin dişlere katkısını artırmanın yolu, onları şekerli besinlerin yanına ya da arkasına koymaktır. Bir dilim kek yerine peynirli tam tahıllı ekmek, meyveli yoğurt yerine sade yoğurt ve taze meyve, aromalı süt yerine sade süt; bu küçük değişiklikler gün içindeki toplam şeker yükünü azaltır.

Sütlaç, muhallebi, puding ve dondurma gibi sütlü tatlılar ise süt içerse de eklenen şeker nedeniyle tatlı sınıfındadır. Bunları ara öğün yerine ana öğünün sonunda vermek ve ardından su içirmek, dişlerin yaşadığı asit atağı sayısını sınırlar. Sütlü tatlıyı "sağlıklı tatlı" diye gün içine yaymak, çoğu ailenin farkında olmadan yaptığı bir hatadır.

Aşağıdaki örnekler okul çantası ve ev için uygulanabilir fikirlerdir:

  • Kahvaltıda peynir ve yumurta, yanında su ya da sade süt.
  • Ara öğünde küçük bir kap sade yoğurt ve içine doğranmış taze meyve.
  • Okul çantasında birkaç küp kaşar ya da beyaz peynir ve salatalık dilimleri.
  • Tatlı yenen bir öğünün sonunda birkaç lokma peynir ve bir bardak su.
  • Akşam yemeğinde yoğurtlu bir yan yemek ya da cacık.

Ne zaman diş hekimine başvurmalı?

Süt ürünleri koruyucu bir destek sağlar, ama çürüğü tek başına önlemez. Dişlerde diş eti kenarı boyunca tebeşir beyazı mat lekeler, azı dişlerinin çiğneme yüzeyinde koyu noktalar, soğuk ya da tatlıyla gelen sızlama fark ederseniz muayene planlayın.

Gece biberonla süt içen ve ön dişlerinin arka yüzünde ya da diş eti kenarında renk değişikliği görülen küçük çocuklarda beklemeden kontrol yaptırın. Bu bulgular erken dönemde fark edildiğinde çoğu zaman beslenme düzenindeki değişiklikler ve florür uygulamalarıyla ilerlemesi yavaşlatılabilir.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Muayenede çocuğun dişlerine bakarken günlük beslenmesini de konuşuruz. Süt ve süt ürünlerini ne zaman, hangi biçimde ve gece tüketip tüketmediğini sorar, alerji ya da laktoz duyarlılığı gibi durumları not ederiz.

Bulguları aileyle birlikte değerlendirir, şekerli ürünlerin yerine konabilecek pratik seçenekleri çocuğun anlayacağı dille anlatırız. Çürük riski yüksekse florür uygulaması gibi koruyucu yöntemlerin gerekip gerekmediğine muayenede karar veririz.

Sık sorulanlar

Çocuğuma her öğünden sonra peynir vermeli miyim?

Her öğünden sonra vermek gerekmez. Peynir, özellikle tatlı ya da şekerli bir besinin ardından ağzın daha hızlı dengeye dönmesine yardım eden pratik bir seçenektir. Tuz içeriğini göz önünde tutarak küçük miktarlarda kullanmak yeterlidir; fırçalamanın yerini tutmaz.

Meyveli yoğurtlar dişlere zarar verir mi?

Meyveli ve tatlandırılmış yoğurtların bir kısmı belirgin miktarda eklenmiş şeker içerir. Bu nedenle dişler açısından şekerli bir ara öğün gibi değerlendirilmeleri gerekir. Sade yoğurda taze meyve eklemek, aynı lezzeti daha az şekerle sunmanın kolay bir yoludur.

Gece verilen süt de çürük yapar mı?

Uykuya geçerken ya da gece uyanınca biberonla verilen süt dişlerin etrafında uzun süre kalır ve uyku sırasında tükürük azaldığı için çürük riskini artırır. Süt yatmadan önce, fırçalamadan önce verilmeli; fırçalamadan sonra yalnızca su içilmelidir.

Laktozsuz süt dişler için farklı mı?

Laktozsuz sütte süt şekeri parçalandığı için tadı biraz daha tatlı olabilir. Dişler açısından sade süt gibi öğünle ya da planlı ara öğünde vermek uygundur. Gün boyu yudumlatmamak ve gece biberonda kullanmamak burada da geçerli kuraldır.

Bitkisel içecekler süt yerine geçer mi?

Badem, yulaf, pirinç ve soya içecekleri besin değeri açısından sütten farklıdır ve bir kısmına şeker eklenir. Çocuğunuzun beslenmesinde süt yerine kullanılacaksa çocuk doktorunuzla konuşun ve dişler için şeker ilavesiz ürünleri tercih edin.

Süt ürünleri yiyen çocukta çürük olmaz mı?

Süt ürünleri mineyi destekler ama tek başına çürüğü önlemez. Florürlü macunla düzenli fırçalama, şekerli besinlerin sıklığını sınırlamak ve düzenli diş hekimi kontrolleri koruyucu düzenin temel parçalarıdır. Süt ürünleri bu düzene katkı sağlayan yardımcı bir unsurdur.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.