Uykuda diş gıcırdatma nedir?
Uykuda diş gıcırdatma, çocuğun uyurken alt ve üst dişlerini birbirine sürtmesi ya da sıkmasıdır. Tıpta bruksizm olarak da anılır. Çocuk bunu bilinçli olarak yapmaz ve sabah çoğu zaman hatırlamaz. Aileler genellikle gece duydukları sesle fark eder; ses bazen yan odadan duyulacak kadar belirgindir.
Gıcırdatma süt dişleri döneminde, okul öncesi yıllarda sık görülür ve dişlerin değiştiği karma dişlenme döneminde de sürebilir. Pek çok çocukta kalıcı dişler yerine oturdukça kendiliğinden azalır ya da tamamen geçer. Bu nedenle ilk yaklaşım çoğu zaman sakin bir gözlem ve düzenli kontroldür.
Gündüz yapılan diş sıkma ise farklı bir durumdur. Çocuk ders çalışırken, ekran karşısında ya da gergin olduğunda dişlerini sıkıyor olabilir. Gece ve gündüz alışkanlıkları birlikte görülebilir; muayenede ikisi de sorulur.
Olası nedenler
Çocuklarda gıcırdatmanın tek bir nedeni yoktur. Uykunun derinliğindeki değişiklikler, büyüme sırasında dişlerin ve çenelerin yeni bir kapanışa uyum sağlaması, gündüz yaşanan heyecan ve gerginlik birlikte rol oynayabilir. Ailede gıcırdatma öyküsü olan çocuklarda daha sık görülebileceği de bilinir.
Önemle üzerinde durulan bir konu, uyku sırasında nefes alma sorunlarıdır. Büyümüş geniz eti ya da bademcikler, alerjik burun tıkanıklığı ve ağızdan nefes alma, uykunun bölünmesine yol açabilir. Gıcırdatma bu çocuklarda horlama ve huzursuz uykuyla birlikte görülebilir.
Gıcırdatmayla birlikte görülebilecek ya da ona katkıda bulunabilecek durumlar şunlardır:
- Horlama, ağız açık uyuma ya da uykuda nefesin kısa süre durduğu anlar.
- Okul, taşınma, kardeş doğumu gibi değişikliklere bağlı kaygı ve gerginlik.
- Yatmadan hemen önce heyecan veren oyunlar ya da uzun süre ekran kullanımı.
- Bazı ilaçlar; çocuğunuz düzenli ilaç kullanıyorsa bunu çocuk hekiminize danışın.
- Dişlerin değiştiği dönemde kapanışın geçici olarak düzensizleşmesi.
Dişlerde ve çenede neler görülebilir?
Süt dişlerinde gıcırdatmaya bağlı aşınma sık görülür. Köpek dişlerinin sivri uçları düzleşebilir, azı dişlerinin çiğneme yüzeyleri parlak ve düz bir görünüm alabilir. Süt dişleri zaten değişeceği için bu aşınma çoğu çocukta bir sorun yaratmaz ve yalnızca izlenir.
Aşınma çok ilerlediğinde ise dişin iç katmanı ortaya çıkabilir ve çocuk soğuk ya da tatlı yiyeceklerde hassasiyetten yakınabilir. Kalıcı dişlerde gıcırdatma sürüyorsa, bu dişler ömür boyu kullanılacağı için aşınmanın daha dikkatli takip edilmesi gerekir.
Bazı çocuklar sabahları çene yorgunluğu, şakak bölgesinde baş ağrısı ya da ağız açarken kulağın önünde tık sesi tarif eder. Bu belirtiler gıcırdatmanın yoğun olduğunu düşündürebilir ve muayenede söylenmelidir.
Evde neler gözlemleyebilir ve yapabilirsiniz?
Gıcırdatmanın ne sıklıkla olduğunu ve neyle birlikte görüldüğünü bilmek, muayenedeki değerlendirmeyi kolaylaştırır. Birkaç gece boyunca kısa notlar almak ve gerekirse sesi telefonla kaydetmek yararlı olabilir. Kayıt yaparken çocuğun uykusunu bölmemeye dikkat edin.
Aşağıdaki adımlar hem gözlem hem de uyku düzeni için yol gösterir:
- Gıcırdatmanın kaç gece ve gecenin hangi bölümünde duyulduğunu not edin.
- Horlama, ağız açık uyuma, sık uyanma, terleme ya da yatak ıslatma olup olmadığına dikkat edin.
- Sabahları çene, diş ya da baş ağrısı yakınmasını ve gündüz uykululuğunu not edin.
- Yatmadan önceki saati sakinleştirin: ekranları erken kapatın, kitap okuma ya da sohbet gibi sakin bir rutin kurun.
- Gün içinde çocuğu kaygılandıran bir durum varsa onunla konuşmaya zaman ayırın.
- Gündüz diş sıkmayı fark ederseniz, çocuğa dudaklar kapalı ve dişler hafif aralık dururken çenenin rahat olduğunu oyun gibi gösterin.
Gündüz diş sıkan çocuğa nasıl yardım edilir?
Gece gıcırdatmanın aksine gündüz diş sıkma, çocuğun fark etmeye başlayabileceği bir alışkanlıktır. Okul çağındaki çocuklar, çenelerinin dinlenme hâlinde nasıl durması gerektiğini öğrendiğinde kendi kendilerini yakalamaya başlayabilir. Bu öğrenme suçlama olmadan, kısa ve oyunlaştırılmış hatırlatmalarla daha kolay olur.
Dinlenme hâlinde dudaklar kapalı, dişler birbirinden hafif aralık ve dil ucu üst ön dişlerin hemen arkasında durur. Çocuğunuzla aynanın karşısında bu duruşu birlikte deneyebilirsiniz. Ders masasına ya da ekranın yanına konan küçük bir çıkartma, gün içinde çeneyi gevşetmeyi hatırlatan sessiz bir işaret olabilir.
Diş sıkma belirgin bir gerginlik döneminde başladıysa, çocuğun gününde onu zorlayan şeyin ne olduğunu anlamaya çalışmak hatırlatıcılardan daha etkili olabilir. Düzenli hareket, açık havada oyun ve yeterli uyku da çene kaslarının gerginliğini azaltmaya yardımcı olur.
Muayenede ne değerlendirilir?
Diş hekimi önce dişlerdeki aşınmanın yerine ve derecesine bakar. Aşınmanın süt dişlerinde mi, yeni sürmüş kalıcı dişlerde mi olduğu, hassasiyet yapıp yapmadığı ve kapanışta bir düzensizlik bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Çene eklemi ağız açılıp kapanırken incelenir, çiğneme kaslarındaki hassasiyete bakılır.
Aileden gece gözlemleri dinlenir. Horlama ya da nefes almada güçlük tarif ediliyorsa, diş hekimi bunu dişlerle sınırlı bir sorun olarak görmez ve çocuğun çocuk hekimi ya da kulak burun boğaz hekimi tarafından değerlendirilmesini önerebilir. Uyku sırasındaki nefes sorunlarının ele alınması, bazı çocuklarda gıcırdatmanın da azalmasına yardımcı olabilir.
Bulguların zaman içindeki değişimini görmek için dişlerin fotoğrafı çekilebilir ve kontrollerde karşılaştırılır. Böylece aşınmanın ilerleyip ilerlemediği tahmine değil, gözleme dayanır.
Takip ve tedavi seçenekleri
Çoğu çocukta gıcırdatma için özel bir tedavi gerekmez; düzenli kontrol ve uyku düzenine yönelik önlemler yeterlidir. Çocuk büyüdükçe ve kalıcı dişler yerine oturdukça gıcırdatmanın azalıp azalmadığı izlenir.
Kalıcı dişlerde aşınma ilerliyorsa, hassasiyet varsa ya da çene ağrısı sürüyorsa, uykuda takılan yumuşak ya da sert bir gece plağı gündeme gelebilir. Çeneler büyümeye devam ettiği için plağın uygunluğu, zamanlaması ve düzenli yenilenmesi muayenede değerlendirilir. Hazır satılan plakların çocuğun ağzına uyumu ve büyümeye etkisi bilinmediğinden, hekime danışmadan kullanılması önerilmez.
Aşınma nedeniyle hassasiyet gelişen dişlerde koruyucu uygulamalar ya da dişin yüzeyini onaran dolgular planlanabilir. Kapanışta belirgin bir düzensizlik varsa ortodontik değerlendirme yapılabilir. Hangi yolun uygun olduğuna bulgulara göre aileyle birlikte karar verilir.
Ne zaman beklemeden başvurmalı?
Gıcırdatma acil bir durum değildir. Ancak aşağıdaki durumlarda bir sonraki kontrolü beklemeden diş hekiminize ya da çocuk hekiminize başvurun:
- Çocuğunuz düzenli olarak horluyor, uykuda nefesi duruyor gibi görünüyor ya da ağzı açık uyuyor.
- Sabahları sık sık çene, diş ya da baş ağrısından yakınıyor.
- Soğuk ya da tatlı yiyeceklerde diş hassasiyeti başladı.
- Dişlerde kırık, çatlak ya da hızla belirginleşen aşınma fark ettiniz.
- Ağzını açarken zorlanıyor ya da çenesi takılıyor gibi hissediyor.
Santral Kids'te
Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?
Gıcırdatma nedeniyle gelen çocuklarda önce aileden gece gözlemlerini dinleriz: sesin sıklığı, horlama, uyku düzeni ve sabah yakınmaları. Ardından dişlerdeki aşınmayı, çene eklemini ve kapanışı inceler, gördüklerimizi çocuğun anlayacağı dille anlatırız.
Bulguları aileyle birlikte konuşur, izlem mi yoksa bir plak ya da onarım mı gerektiğine muayenede karar veririz. Uykuda nefes alma sorunu düşündüren belirtiler varsa, çocuk hekimi ya da kulak burun boğaz hekimi değerlendirmesini öneririz.
Sık sorulanlar
Diş gıcırdatma kurtla ilişkili mi?
Halk arasında yaygın bir inanış olsa da gıcırdatmanın bağırsak kurduyla ilişkisi gösterilmiş değildir. Kurt şüphesi uyandıran makat kaşıntısı gibi başka belirtiler varsa bunu çocuk hekiminizle konuşun. Gıcırdatmanın kendisi için uyku düzeni, nefes alma ve dişler değerlendirilir.
Gıcırdatan çocuğu uykusunda uyandırmalı mıyım?
Hayır, uyandırmak gıcırdatmayı durdurmaz ve uykuyu bölerek durumu kötüleştirebilir. Bunun yerine birkaç gece gözlem yapıp not almanız, gerekirse kısa bir ses kaydı almanız daha yararlıdır. Bu notları muayeneye getirebilirsiniz.
Süt dişleri aşınırsa kalıcı dişler de aşınmış mı çıkar?
Hayır. Kalıcı dişler süt dişlerinin altında ayrı olarak gelişir ve süt dişlerindeki aşınmadan etkilenmeden sürer. Ancak gıcırdatma kalıcı dişler sürdükten sonra da devam ederse, bu dişlerde de aşınma başlayabilir. Bu nedenle karma dişlenme döneminde takip önemlidir.
Gece plağı her gıcırdatan çocuğa gerekir mi?
Gerekmez. Çocukların çoğunda gıcırdatma süt dişlerinde zararsız bir aşınma yapar ve yalnızca izlenir. Plak, kalıcı dişlerde ilerleyen aşınma, hassasiyet ya da çene ağrısı gibi durumlarda gündeme gelir. Kararı muayene bulguları ve çocuğun büyüme dönemi belirler.
Gıcırdatma stresle mi ilgili?
Gerginlik ve kaygı bazı çocuklarda gıcırdatmayı artırabilir, ama tek neden değildir. Uyku düzeni, nefes alma ve dişlerin değişim dönemi de rol oynar. Çocuğunuzda belirgin bir kaygı, uyku sorunu ya da davranış değişikliği varsa çocuk hekiminizle konuşmanız yararlı olur.
Gıcırdatma ne zaman geçer?
Pek çok çocukta dişler değiştikçe ve kalıcı dişler yerine oturdukça gıcırdatma azalır. Kesin bir zaman vermek mümkün değildir; bazı çocuklarda ergenliğe kadar sürebilir. Bu nedenle sesin azalıp azalmadığı evde, dişlerdeki etki ise kontrollerde izlenir.
Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.
