İçeriğe geç

Süt dişi ve tedaviler

Çocuklarda dolgu türleri: kompozit, cam iyonomer ve kompomer

Diş hekimi çocuğunuzun dişine dolgu gerektiğini söylediğinde çoğu aile hangi malzemenin kullanılacağını merak eder. Çocuklarda tek bir doğru dolgu yoktur; seçim dişin süt dişi mi kalıcı diş mi olduğuna, çürüğün yerine ve çocuğun koltukta ne kadar süre rahat kalabileceğine göre yapılır. Bu yazıda çocuklarda en sık kullanılan üç dolgu malzemesini, aralarındaki farkları ve dolgudan sonra evde nelere dikkat edileceğini anlatıyoruz.

· Santral Klinik editör ekibi

Dolgu neden yapılır, malzeme neden önemlidir?

Çürük, dişin sert dokusunda geri dönmeyen bir boşluk oluşturduğunda o bölge kendiliğinden onarılamaz. Dolgu, çürük dokunun temizlenmesinden sonra kalan boşluğu kapatır, dişin şeklini ve çiğneme yüzeyini geri kazandırır ve bakterilerin içeri sızmasını engeller.

Yetişkinlerde dolgu seçimi çoğu zaman dayanıklılık ve görünüm üzerinden konuşulur. Çocuklarda ise iki ek soru vardır: Diş ağızda daha kaç yıl kalacak ve çocuk işlem boyunca dişin kuru tutulmasına izin verebilecek mi? Bir süt azısı için yeterli olan malzeme, yeni çıkmış bir kalıcı azı dişi için ideal olmayabilir.

Malzemenin dişe nasıl tutunduğu, nem toleransı, florür salıp salmadığı ve aşınmaya ne kadar dayandığı birbirinden farklıdır. Hekim bu özellikleri dişin durumuyla eşleştirerek seçim yapar.

Dişlerin birbirine değdiği yan yüzeylerdeki çürükler çoğu zaman gözle görülmez. Bu çürükler bazen ancak röntgende ya da diş ipi sık sık takılıp yırtıldığında fark edilir. Yan yüzey dolguları, çiğneme yüzeyindeki dolgulara göre daha fazla şekillendirme gerektirir; komşu dişle temas noktasının doğru oluşturulması, yiyeceklerin araya sıkışmaması için önemlidir.

Kompozit dolgu: diş renginde ve dayanıklı

Kompozit, dişe yapıştırılan, diş renginde reçine esaslı bir malzemedir. Katmanlar hâlinde yerleştirilir ve her katman özel bir ışıkla sertleştirilir. Görünümü doğal dişe yakın olduğu için ön dişlerde ve kalıcı dişlerde sık tercih edilir.

Kompozitin en önemli şartı, uygulama sırasında dişin tükürükten korunmasıdır. Dişin yüzeyi hazırlandıktan sonra birkaç saniyelik nem bile yapışmayı zayıflatabilir. Bu nedenle işlem sırasında dişin çevresi pamuk rulolarla ya da dişi çevreleyen ince bir lastik örtüyle izole edilir.

Koltukta sakin kalabilen, ağzını yeterince açık tutabilen çocuklarda kompozit uzun ömürlü bir seçenektir. Çok küçük ya da işlem sırasında sık hareket eden çocuklarda ise nem kontrolü zorlaşabildiği için hekim başka bir malzemeyi daha uygun bulabilir.

Cam iyonomer dolgu: florür salan ve neme toleranslı

Cam iyonomer, dişe kimyasal olarak bağlanan ve içerdiği florürü zamanla çevresine salan bir malzemedir. Neme kompozit kadar hassas değildir; bu yüzden küçük çocuklarda, diş etine yakın çürüklerde ve kısa sürmesi gereken işlemlerde pratik bir seçenektir.

Dezavantajı, çiğneme kuvvetlerine kompozit kadar dayanıklı olmamasıdır. Geniş ve çok yük alan yüzeylerde zamanla aşınabilir ya da kırılabilir. Bu nedenle değişim zamanına yakın süt dişlerinde, ara dolgu olarak ya da çürük riski yüksek çocuklarda geçici bir koruma amacıyla sıkça kullanılır.

Cam iyonomerin reçine ile güçlendirilmiş türleri de vardır. Bu türler ışıkla sertleşir, biraz daha dayanıklıdır ve florür salma özelliğini büyük ölçüde korur. Hangi türün kullanılacağı dişin konumuna göre belirlenir.

Kompomer ve diğer seçenekler

Kompomer, adından da anlaşılacağı gibi kompozit ile cam iyonomer arasında yer alan bir malzemedir. Kompozite yakın bir görünüm ve dayanıklılık sunar, bir miktar florür salar ve uygulaması görece hızlıdır. Süt azılarında ve süt ön dişlerinde sık kullanılır. Bazı markaların renkli çeşitleri de vardır; bazı çocuklar dişlerinde küçük bir renk görmekten hoşlanır, ancak bu bir zorunluluk değildir.

Amalgam, yani gümüş renkli dolgu, geçmişte süt dişlerinde de kullanılıyordu. Bugün çocuklarda pek çok ülkede artık tercih edilmemektedir ve yerini diş renginde malzemelere bırakmıştır.

Çürüğün dişin birden fazla yüzeyini kapladığı ya da dişin çok zayıfladığı süt azılarında dolgu yerine hazır kuron önerilebilir. Kuron dişin tamamını sararak onu değişim zamanına kadar korur. Bu karar, dolgunun o dişte yeterince uzun dayanıp dayanamayacağına göre verilir.

Hangi diş için hangi dolgu seçilir?

Seçimde tek bir kural yoktur; aşağıdaki etkenler birlikte değerlendirilir. Örneğin okul öncesi yaştaki bir çocuğun süt azısındaki iki yüzeyli çürük ile okul çağındaki bir çocuğun yeni çıkmış kalıcı azısındaki küçük çürük farklı malzemelerle onarılabilir.

Hekim, aile ile bu seçenekleri konuşurken her malzemenin o dişte beklenen ömrünü ve olası bakım ihtiyacını da anlatır. Ailenin görünümle ilgili tercihleri de dikkate alınır.

  • Dişin türü: süt dişi mi, kalıcı diş mi, ön diş mi, azı mı?
  • Dişin ağızda kalacağı tahmini süre ve kökünün durumu.
  • Çürüğün büyüklüğü ve hangi yüzeylerde olduğu.
  • İşlem sırasında dişin kuru tutulup tutulamayacağı.
  • Çocuğun genel çürük riski ve florür ihtiyacı.
  • Çocuğun koltukta rahat kalabileceği süre.

Dolgu sırasında neler olur?

Dolgudan önce gerekirse diş bölgesi uyuşturulur. Küçük ve yüzeysel çürüklerde bazen uyuşturmaya gerek kalmayabilir; bu karar çürüğün derinliğine göre verilir. Ardından çürük doku temizlenir, diş izole edilir ve seçilen malzeme yerleştirilir. Son olarak dolgu şekillendirilir ve çocuğun ısırması kontrol edilir.

Çocuklara bu adımlar onların anlayacağı sözcüklerle, önceden gösterilerek anlatılır. Örneğin su püskürtücü ve emici gösterilir, sertleştirme ışığı elde denenir. Bilinmeyen bir şeyin az kalması, çocuğun daha sakin olmasına yardım eder.

Birden fazla dolgu gerekiyorsa tedaviler çoğu zaman birkaç kısa randevuya bölünür. Böylece çocuk yorulmadan, olumlu bir deneyimle ayrılır.

İşlem sırasında çocuk zaman zaman bir şey söylemek ya da durmak isteyebilir. Bunun için önceden bir işaret, örneğin elini kaldırması kararlaştırılır. Çocuğun kontrolü elinde tuttuğunu bilmesi, işlemin daha sakin geçmesine yardım eder.

Dolgudan sonra evde dikkat edilecekler

Uyuşturma yapıldıysa dudak, yanak ve dil bir süre hissizdir. Bu sürede çocuk farkında olmadan dudağını ya da yanağını ısırabilir. Uyuşukluk geçene kadar katı yiyecek verilmemesi ve çocuğun ağzını kurcalamaması için gözetilmesi önerilir.

Kompozit ve kompomer dolgular ışıkla sertleştiği için çoğu zaman hemen yemek yenebilir. Cam iyonomer dolgularda ise hekim ilk saatlerde dolgulu tarafla sert yiyecek çiğnenmemesini isteyebilir. Size verilen talimata uyun.

Dolgu, dişi yeniden çürümeye karşı korumaz. Dolgu kenarları fırçalanmazsa ve şekerli atıştırmalar sık tüketilirse çürük kenarlardan yeniden başlayabilir. Günde iki kez florürlü macunla fırçalama, ara yüzler için diş ipi ve düzenli kontroller dolgunun ömrünü uzatır.

Çocuğunuz dolgudan sonra dişinin farklı hissettiğini söyleyebilir. Dil, yeni yüzeyi birkaç gün boyunca yabancı bir şey gibi algılayabilir; bu his çoğu zaman kendiliğinden geçer.

Ne zaman beklemeden başvurmalı?

Dolgudan sonraki birkaç gün içinde soğuğa hafif hassasiyet görülebilir ve çoğu zaman kendiliğinden azalır. Aşağıdaki durumlarda ise kontrol gününü beklemeden hekiminizi arayın:

  • Dolgunun düşmesi, kırılması ya da kenarında belirgin bir boşluk oluşması.
  • Çocuğun ısırırken dolgulu dişin yüksek olduğunu söylemesi ya da o tarafla çiğnememesi.
  • Geceleri uyandıran ya da kendiliğinden başlayan ağrı.
  • Dolgulu dişin yanındaki diş etinde şişlik, sivilce benzeri kabarcık ya da akıntı.
  • Uyuşturmadan sonra dudakta ya da yanakta ısırmaya bağlı büyüyen yara.

Santral Kids'te

Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?

Dolgu gereken bir dişte önce çürüğün yerini ve büyüklüğünü aileye gösteririz. Ardından o diş için uygun malzemeleri, her birinin beklenen ömrünü ve bakımını sade bir dille anlatırız. Çocuğa ise kullanacağımız araçları önceden gösterir, ne hissedeceğini onun anlayacağı sözcüklerle açıklarız.

Hangi malzemenin kullanılacağına dişin durumu, çocuğun yaşı ve uyumu birlikte değerlendirilerek aileyle birlikte karar veririz. Dolgudan sonraki kontrollerde dolgu kenarlarını ve evdeki bakımı birlikte gözden geçiririz.

Sık sorulanlar

Süt dişine yapılan dolgu ne kadar dayanır?

Süreyi kullanılan malzeme, çürüğün büyüklüğü, dişin konumu ve evdeki bakım belirler. Uygun biçimde yapılmış ve iyi bakılan dolgular çoğu zaman dişin doğal değişim zamanına kadar dayanır. Düzenli kontrollerde dolgu kenarları incelenir, gerekirse onarılır.

Renkli dolgu zararlı mı?

Renkli dolgular, çocuklar için üretilmiş kompomer malzemelerin pigmentli türleridir. Malzemenin özellikleri renksiz türüne benzer. Yalnızca süt dişlerinde ve çocuk istediğinde kullanılması yaygındır. Kalıcı dişlerde ise doğal diş rengi tercih edilir.

Cam iyonomer dolgu geçici dolgu mu?

Her zaman değil. Cam iyonomer bazı durumlarda kalıcı onarım olarak, bazı durumlarda ise daha kapsamlı bir tedaviye kadar dişi korumak için kullanılır. Hekiminiz yapılan dolgunun hangi amaçla seçildiğini ve ne zaman yeniden değerlendirileceğini size anlatır.

Kalıcı dişe hangi dolgu yapılır?

Kalıcı dişlerde çoğu zaman uzun ömürlü olduğu için kompozit tercih edilir. Ancak yeni çıkmış ve diş etiyle tamamen açığa çıkmamış bir azı dişinde nem kontrolü zor olabilir. Bu durumda hekim önce cam iyonomer uygulayıp diş tamamen sürdüğünde dolguyu yenilemeyi önerebilir.

Dolgu yapılmadan çürük durdurulabilir mi?

Henüz boşluk oluşturmamış başlangıç çürüklerinde florür uygulamaları, beslenme düzenlemesi ve iyi fırçalamayla çürüğün ilerlemesi durdurulabilir. Boşluk oluşmuş çürüklerde ise bazı ilaçlı uygulamalar seçenek olabilir; hangi yolun uygun olduğuna muayenede karar verilir.

Dolgudan sonra diş neden hassaslaşır?

Çürük temizlenirken dişin iç tabakalarına yaklaşıldığında diş birkaç gün soğuğa ya da ısırmaya karşı hassas olabilir. Bu hassasiyet çoğu zaman giderek azalır. Hassasiyet artıyor, kendiliğinden ağrıya dönüşüyor ya da gece uyandırıyorsa hekiminize başvurun.

Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.

İlk randevuyu birlikte planlayalım

Online randevu sisteminden size uygun saati seçin ya da bizi arayın; ilk ziyareti birlikte planlayalım.