Genel öneri: düzenli aralıklarla yenilemek
Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) önerisi, diş fırçasının ya da elektrikli fırça başlığının üç-dört ayda bir değiştirilmesidir. Bu süre, düzenli kullanılan bir fırçanın kıllarının esnekliğini ve uç yapısını kaybetmeye başladığı ortalama zamana karşılık gelir. Takvim, bir başlangıç noktasıdır; asıl karar fırçanın görünümüne göre verilir.
Çocuklarda fırça çoğu zaman bu süre dolmadan yıpranır. Küçük çocuklar fırçayı çiğner, ısırır ya da sert bastırarak kullanır. Diş çıkarma döneminde bebekler fırçayı kaşıma aracı gibi kullanabilir. Bu durumlarda kıllar birkaç hafta içinde dağılabilir ve fırçanın daha erken değiştirilmesi gerekir.
Takip etmeyi kolaylaştırmak için fırça değişimini mevsim başlarına ya da okul dönemlerinin başlangıcına bağlayabilirsiniz. Bazı aileler değişim tarihini fırçanın sapına küçük bir etiketle yazar ya da telefonda bir hatırlatıcı kurar.
Fırçanın yıprandığını gösteren işaretler
Yeni bir fırçanın kılları düz ve sıkı bir demet hâlinde durur. Yıprandıkça kıllar yanlara açılır, uçları kıvrılır ve fırça başlığından taşar. Fırçayı yukarıdan baktığınızda kılların başlığın kenarlarından dışarı çıktığını görüyorsanız, takvime bakmaksızın değiştirme zamanı gelmiştir.
Açılmış kıllar dişin yüzeyine dik değil, yatık temas eder. Bu da diş eti çizgisi ve dişlerin arası gibi plağın en çok biriktiği bölgelerde temizlemeyi zayıflatır. Ayrıca yıpranmış ve sertleşmiş kıllar diş etini tahriş edebilir.
Aşağıdaki durumlardan biri varsa fırçayı değiştirin:
- Kıllar yana açılmış ya da başlığın kenarından taşıyor.
- Kılların uçları kıvrılmış, ezilmiş ya da kopmaya başlamış.
- Başlıkta ya da sapın kıllara yakın kısmında kararma, küf benzeri lekeler var.
- Fırça yere, tuvalete ya da kirli bir yüzeye düştü.
- Fırça başka birinin fırçasıyla karıştı ve hangisinin kime ait olduğu belli değil.
- Çocuk fırçayı kemirip sapında çatlak ya da sivri bir kenar oluştu.
Hastalık sonrası fırça değiştirilmeli mi?
Grip, boğaz enfeksiyonu ya da ağız yarası gibi bir hastalık sonrasında fırçayı değiştirmek birçok aile ve hekim tarafından önerilen bir alışkanlıktır. Sağlıklı bir çocuğun aynı mikroorganizmayla fırçası yoluyla yeniden hastalanıp hastalanmadığı konusundaki bilgiler sınırlıdır; ancak fırçanın ucuz olduğu düşünüldüğünde bu değişim mantıklı bir önlemdir.
Asıl önemli nokta, hastalık sırasında fırçaların birbirine değmemesidir. Kardeşlerin fırçaları aynı bardakta kılları birbirine dokunacak şekilde duruyorsa bulaşma ihtimali artar. Hasta çocuğun fırçasını bu dönemde ayrı bir yerde saklamak pratik bir önlemdir.
Bağışıklığı baskılanmış, kemoterapi gören ya da özel bir sağlık durumu olan çocuklarda fırça seçimi, temizliği ve değişim sıklığı için çocuğu takip eden hekimin önerisine uyulmalıdır.
Fırça nasıl saklanmalı?
Fırça her kullanımdan sonra akan suyun altında iyice durulanır, kılların arasında macun ve yemek artığı kalmaması için başparmakla hafifçe sıyrılır. Ardından fazla su silkelenir ve fırça başı yukarıda, dik olarak açık havada kurumaya bırakılır.
Kapalı kutular ve fırça kapakları yolculuk için kullanışlıdır, ancak ıslak fırçayı sürekli kapalı bir kapta tutmak nemli bir ortam yaratır ve mikroorganizmaların çoğalmasını kolaylaştırır. Evde fırçayı açıkta kurutmak, yolculukta ise kapağı yalnızca taşırken kullanmak daha uygundur.
Fırçaların tuvalete yakın bir yerde durmaması, sifon çekilirken klozet kapağının kapatılması da banyo hijyeni açısından önerilen basit alışkanlıklardır. Fırçaları kaynatmak, bulaşık makinesinde yıkamak ya da mikrodalgaya koymak kılların yapısını bozabileceği için önerilmez.
Yeni fırça seçerken nelere bakılır?
Çocuk fırçasında en önemli iki özellik başlık boyutu ve kıl sertliğidir. Başlık, çocuğun ağzına rahatça girip en arkadaki azı dişine ulaşabilecek kadar küçük olmalıdır. Kıllar yumuşak ya da çok yumuşak olmalıdır; sert kıllar çocuk diş etlerini tahriş edebilir.
Sap, çocuğun ve fırçalamayı yapan ebeveynin rahatça tutabileceği kalınlıkta olmalıdır. Küçük çocuklar için kalın, kaymayan saplar kavramayı kolaylaştırır. Ambalajdaki yaş aralığı genel bir yol gösterir, ancak çocuğun ağız yapısı ve kalıcı dişlerin çıkıp çıkmadığı da göz önünde tutulmalıdır.
Fırçanın rengi, karakteri ya da ışığı temizleme gücünü etkilemez ama çocuğun fırçalamaya isteğini artırabilir. Fırça değiştirme zamanı geldiğinde yeni fırçayı çocuğun seçmesine izin vermek, değişimi küçük bir olaya dönüştürür.
Yolculukta, okulda ve kampta fırça
Yolculukta fırçayı taşımak için havalandırma delikleri olan bir kutu ya da kapak kullanılabilir. Varılan yerde fırça kutudan çıkarılıp açıkta kurutulmalıdır. Uzun yolculuklarda ya da çadırlı kamplarda fırçanın yere düşme, kuma bulanma ihtimali yüksektir; bu yüzden yanınızda yedek bir fırça bulundurmak pratik bir önlemdir.
Okulda öğle yemeğinden sonra fırçalayan çocukların fırçaları çoğunlukla kapalı bir kalem kutusu ya da çanta içinde, nemli olarak kalır. Bu fırçaların evdekinden daha sık kontrol edilmesi, haftada bir eve getirilip durulanıp kurutulması ve kıllar açıldığında beklenmeden değiştirilmesi uygun olur. Okul fırçasına çocuğun adını yazmak, sınıfta karışmasını önler.
Yatılı kamp ya da uzun tatil dönüşü fırçayı yenilemek de kolay hatırlanan bir alışkanlıktır. Böylece hem yıpranmış fırça erken değişir hem de değişim takvimi yeniden başlar.
Fırça ne kadar çabuk bozuluyorsa ne anlama gelir?
Fırça birkaç hafta içinde tamamen açılıyorsa bunun en sık nedeni fırçalamada fazla bastırmaktır. Fazla basınç kılları ezer ve aynı zamanda diş eti kenarında aşınmaya, zamanla diş eti çekilmesine yol açabilir. Fırçayı kalem tutar gibi parmak uçlarıyla tutmak, bastırma eğilimini azaltır.
Bazı çocuklar ise fırçayı ağızda kemirir ya da gün içinde oyuncak gibi kullanır. Bu alışkanlık diş çıkarma döneminde, gerginlikte ya da can sıkıntısında görülebilir. Fırçalama dışında fırçayı çocuğun erişemeyeceği yerde tutmak çoğu zaman yeterlidir.
Gece diş gıcırdatan ya da gündüz dişlerini sıkan çocuklarda fırçanın çabuk yıpranmasıyla birlikte dişlerin uçlarında aşınma, çene ağrısı ya da sabah baş ağrısı da görülüyorsa bu durum muayenede ayrıca değerlendirilmelidir.
Ne zaman diş hekimine danışmalı?
Yumuşak ve yeni bir fırçayla bile fırçalarken sürekli kanama oluyorsa, diş etinde şişlik ya da renk değişikliği varsa, dişlerin boyun kısmında çentik benzeri aşınmalar görüyorsanız fırçalama tekniğinin ve diş etinin muayenede değerlendirilmesi gerekir. Kanama çoğunlukla plak kaynaklı diş eti iltihabının işaretidir.
Çocuğun kendi fırçasını kontrol randevusuna getirmeniz, hekimin kılların yıpranma şekline bakarak basınç ve teknik hakkında fikir edinmesini sağlar. Fırçanın hangi tarafının daha çok yıprandığı bile çocuğun hangi bölgeye fazla, hangisine az yüklendiğini gösterebilir.
Santral Kids'te
Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?
Kontrol randevularında çocuğun fırçasını getirmesini isteriz. Kılların durumuna bakarak fırçalamada bastırma, belirli bölgeleri atlama ya da fırçayı çiğneme gibi alışkanlıkları aileyle birlikte konuşur, çocuğun anlayacağı dille doğru tutuşu gösteririz.
Diş etinde iltihap ya da aşınma bulgusu varsa nedenini muayenede değerlendirir, fırça seçimi ve teknik konusunda çocuğun yaşına uygun önerilerde bulunuruz. Koruyucu uygulamaların gerekip gerekmediğine de bu değerlendirmede birlikte karar veririz.
Sık sorulanlar
Elektrikli fırçanın başlığı da aynı aralıkla mı değişir?
Evet, Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA) elektrikli fırça başlıkları için de üç-dört ayda bir ya da kıllar açıldığında daha erken değiştirmeyi önerir. Bazı başlıklarda kılların rengi zamanla açılarak değişim zamanını gösterir. Gövdenin ise yalnızca dışını düzenli olarak silmek yeterlidir.
Fırça kapağı kullanmak hijyenik mi?
Kapak, yolculukta fırçayı korumak için kullanışlıdır. Ancak ıslak fırçayı uzun süre kapalı tutmak nem biriktirir ve mikroorganizmaların çoğalmasını kolaylaştırabilir. Evde fırçayı açıkta, dik ve kuru bir ortamda saklamak; kapağı yalnızca taşırken kullanmak daha uygundur.
Kardeşlerin fırçaları aynı bardakta durabilir mi?
Durabilir, ancak fırça başlarının birbirine değmemesi gerekir. Her fırça için ayrı bölmesi olan bir tutucu ya da farklı bardaklar kullanmak, fırçaların karışmasını da önler. Fırçalar hiçbir durumda paylaşılmamalıdır.
Fırçayı antiseptik solüsyonda bekletmek gerekir mi?
Sağlıklı çocuklarda fırçayı her kullanımdan sonra suyla iyice durulayıp açıkta kurutmak genellikle yeterlidir. Fırçayı gargara ya da başka solüsyonlarda bekletmenin rutin olarak gerekli olduğuna dair güçlü bir bilgi yoktur. Özel bir sağlık durumu varsa çocuğun hekimine danışın.
Çocuk fırçasını çiğniyor, bu dişlere zarar verir mi?
Fırçayı ara sıra çiğnemek genellikle dişlere zarar vermez, ancak kılları hızla bozar ve fırçanın temizleme gücünü azaltır. Çiğneme sürekli hâle geldiyse fırçalama dışında fırçayı ortadan kaldırın. Diş çıkarma dönemindeki bebeklerde kaşıma için ayrı bir halka sunmak işe yarar.
Yıpranmamış görünen bir fırçayı önerilen sürenin ardından kullanmaya devam edebilir miyiz?
Kıllar düzgün ve sıkı görünüyorsa birkaç hafta daha kullanmak büyük bir sorun yaratmaz. Ancak Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) değişim için önerdiği üç-dört aylık süre içinde hiç yıpranmayan bir fırça, fırçalamanın yeterince sık ya da uzun yapılmadığını da düşündürebilir. Bu durumda fırçalama rutinini gözden geçirmek faydalı olur.
Diş çıkaran bebeğin fırçası daha sık mı değişmeli?
Diş çıkarma döneminde bebekler fırçayı sıkça ısırır ve kemirir; bu yüzden kıllar birkaç hafta içinde açılabilir. Fırçayı her hafta kontrol edin, kıllar dağıldığında beklemeden yenileyin. Kemirme ihtiyacı için fırça yerine diş kaşıma halkası sunmak, fırçanın ömrünü uzatır.
Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.
