Fırça dişlerin arasına neden ulaşamaz?
Diş fırçası dişlerin ön, arka ve çiğneme yüzeylerini temizler. İki diş birbirine değdiğinde ise aradaki temas noktası ve hemen altındaki bölge, kılların giremeyeceği kadar dardır. Yemek artıkları ve plak bu dar alanda birikir, tükürüğün temizleme etkisi de buraya zor ulaşır.
Süt azı dişleri geniş ve yassı yüzeylerle birbirine temas eder. Bu nedenle süt azılarının arasında başlayan çürükler çocuklarda sık görülür ve çoğu zaman dışarıdan fark edilmez. Çürük, iki dişin arasında ilerlerken ağızdan bakınca diş sağlam görünebilir; ancak röntgende ya da çürük ilerleyip dişin kenarı kırıldığında ortaya çıkar.
Ön süt dişleri arasında genellikle doğal boşluklar bulunur. Bu boşluklar normaldir ve büyüyen kalıcı dişlere yer hazırlar. Dişler arasında boşluk olduğu sürece fırça bu yüzeylere de ulaşabilir; diş ipine asıl ihtiyaç, dişlerin birbirine değdiği bölgelerde başlar.
Diş ipine hangi yaşta başlanır?
Genel öneri, yaştan çok ağızdaki duruma bakmaktır: İki diş birbirine değmeye başladığında o bölgede diş ipi kullanılmalıdır. Pek çok çocukta bu durum, ikinci süt azıları çıkıp komşu dişe değdiğinde arka dişlerde başlar. Bazı çocuklarda ise ön dişler de birbirine sıkı temas eder ve ihtiyaç daha erken ortaya çıkar.
Evde basit bir kontrolle bunu anlayabilirsiniz. Çocuğun dişlerine ışık tutarak arka dişlerin arasına bakın; arada ışık geçen bir boşluk görmüyorsanız ve dişler birbirine yaslanmış görünüyorsa o bölgede temas var demektir. Emin olamazsanız kontrol muayenesinde diş hekiminize hangi bölgelerde ip kullanmanız gerektiğini sorabilirsiniz.
Başlangıçta her akşam tüm ağzı iplemek gerekmez. Önce temas olan arka dişlerden başlamak, çocuğun alışmasını kolaylaştırır. Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş çıkış tablosuna göre 6–7 yaşta çıkan kalıcı birinci azılar süt azılarına değdiğinde ve okul çağında ön kalıcı dişler sıralandığında iplenecek alan genişler.
Hangi araç küçük çocuklarda daha kolaydır?
Küçük çocuklarda en pratik seçenek genellikle tutuculu diş ipidir. Plastik bir sapın ucuna gerili kısa bir ip parçası, ebeveynin tek elle çalışmasını sağlar; diğer el çocuğun dudağını ya da yanağını nazikçe kenara çekebilir. Çocuklar için üretilen küçük başlı tutucular arka dişlere daha kolay ulaşır.
Makaradaki klasik diş ipi daha ekonomiktir ve her diş arasında temiz bir bölüm kullanmayı kolaylaştırır. Ancak parmaklarla kullanımı küçük bir ağızda zordur. Okul çağındaki çocuklar, el becerileri geliştikçe makara ipine geçebilir. Mumlu ve şerit biçimli ipler sıkı temaslarda daha kolay kayar, ipin yırtılma ihtimali azalır.
Ağız duşları ve ara yüz fırçaları bazı durumlarda yardımcı olabilir. Ağız duşu, sabit tel tedavisi gören çocuklarda yemek artıklarını uzaklaştırmada kolaylık sağlar; ancak dişlerin temas noktasındaki yapışkan plağı ipe göre daha az temizler. Ara yüz fırçaları ise dişler arasında belirgin boşluk olduğunda kullanılır ve hangi boyutun uygun olduğuna diş hekimi karar verir.
Adım adım diş ipi kullanımı
Diş ipi için en uygun zaman akşam fırçalamasıdır. Bazı aileler ipi fırçadan önce kullanmayı tercih eder, böylece aradan çıkan artıklar fırçayla temizlenir ve macundaki florür aralara daha kolay ulaşır. Sıralama kadar önemli olan, ipin her akşam rutin olarak yapılmasıdır.
Küçük çocuklarda en rahat pozisyon, çocuğun başının ebeveynin kucağında ya da dizlerinde olduğu ve ebeveynin arkadan ya da yukarıdan baktığı pozisyondur. Daha büyük çocuklar ayna karşısında ayakta durabilir; ebeveyn arkasında durup ağzın içini görebilir.
- İpi iki dişin arasına, temas noktasından ileri geri hafif testere hareketiyle geçirin; ipi diş etine çarptırarak bastırmayın.
- Temas noktasını geçince ipi bir dişin yan yüzeyine C harfi gibi sarın.
- İpi diş etinin hemen altına kadar nazikçe indirip yukarı doğru birkaç kez sıyırın.
- Aynı aralıkta bu kez komşu dişin yüzeyine sarıp hareketi tekrarlayın.
- Bir sonraki aralığa geçerken ipin temiz bir bölümünü kullanın ya da tutucuyu suyla durulayın.
- Bitince çocuğu övün; kısa ve sakin bir rutin, uzun ve zorlayıcı bir uğraştan daha kalıcıdır.
Kanama olursa ne yapılmalı?
Diş ipine yeni başlanan bölgelerde ilk günlerde hafif kanama görülebilir. Bu genellikle diş etinin o bölgede plak nedeniyle hafifçe iltihaplandığını gösterir. Çoğu çocukta düzenli ve nazik iplemeyle birkaç gün ile iki hafta içinde kanama azalır, diş eti pembe ve sıkı görünüme döner.
Kanamanın kaynağını anlamak için birkaç gün boyunca aynı aralıkları gözlemlemek işe yarar. Her akşam aynı bölgede, aynı miktarda kanama oluyorsa o bölgede plak birikimi, taşan bir dolgu kenarı ya da başlangıç hâlinde bir çürük olabilir. Kanama günden güne azalıyorsa diş eti iyileşiyor demektir; bu dönemde ipi bırakmadan, aynı nazik hareketle devam etmek yeterlidir.
Kanama olduğu için ipi bırakmak, iltihabın sürmesine yol açar. Bunun yerine hareketin nazik olduğundan, ipin diş etine çarptırılmadığından emin olun. İki haftayı aşan kanama, kendiliğinden başlayan ya da fırçalamadan bağımsız diş eti kanaması, diş etinde şişlik, morarma, ağız kokusu ya da ateşle birlikte görülen kanama ise muayene gerektirir.
Çocuk diş ipini kendi başına ne zaman kullanabilir?
Diş ipi, fırçalamadan daha ince el becerisi ister. Çocukların çoğu ancak okul çağının ilerleyen yıllarında ipi dişlerin arasına kontrollü biçimde geçirebilir ve diş etine zarar vermeden kullanabilir. O zamana kadar ipi ebeveynin yapması, çocuğun ise bir-iki aralıkta denemesi uygun bir yoldur.
Geçiş döneminde çocuk ipi kullanır, ebeveyn sonra kısa bir kontrol yapar. Tutuculu ipler bu dönemde de işi kolaylaştırır. Ayakkabı bağcığını kendi bağlayabilmek ya da düzgün yazı yazabilmek, el becerisinin yeterli olduğuna dair kaba bir işaret olarak kullanılabilir; ancak asıl ölçü, iplemeden sonra dişler arasında artık kalmamasıdır.
Dişler arasında çürük nasıl fark edilir?
Dişler arası çürükler başlangıçta belirti vermez. İlerledikçe çocuk tatlı, soğuk ya da sıcakla gelen kısa süreli sızlamadan şikâyet edebilir, yemek yerken belirli bir bölgeden çiğnemekten kaçınabilir. İpin belirli bir aralıkta sürekli takılması, yırtılması ya da o aralıktan kötü kokulu artık çıkması da dikkat edilmesi gereken işaretlerdir.
Kontrol muayeneleri bu yüzden belirti olmasa da önemlidir. Diş hekimi, ağızdan bakınca görülmeyen temas yüzeylerini değerlendirmek için çocuğun yaşına ve çürük riskine göre belirli aralıklarla küçük ısırma röntgenleri isteyebilir. Röntgenin gerekip gerekmediği ve ne sıklıkla çekileceği her çocuk için ayrı değerlendirilir.
Bu belirtilerden herhangi birini fark ederseniz beklemeden diş hekimine başvurun. Dişler arasındaki çürükler muayenede ve gerektiğinde çekilen küçük röntgenlerle saptanır. Erken yakalanan bir çürük daha küçük bir müdahaleyle tedavi edilebilir.
Santral Kids'te
Santral Kids'te bu konu nasıl ele alınır?
Muayenede çocuğun hangi dişlerinin birbirine temas ettiğine bakar, diş ipine hangi bölgelerde başlanması gerektiğini aileye gösteririz. Gerekirse tutuculu ipi ağız içinde birlikte deneyerek pozisyonu ve hareketi çocuğun anlayacağı dille anlatırız.
Dişler arasında çürük şüphesi olduğunda bulguları aileyle birlikte konuşur, röntgen gerekip gerekmediğine ve tedavi planına muayenede karar veririz. Çürük riski yüksek görünen çocuklarda koruyucu uygulamaların yerini de bu görüşmede değerlendiririz.
Sık sorulanlar
Süt dişleri zaten değişecek, diş ipine gerçekten gerek var mı?
Var. Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) diş çıkış tablosuna göre süt azı dişleri çoğu çocukta on-on iki yaşına kadar ağızda kalır. Bu dişlerin arasında başlayan çürük ağrı, enfeksiyon ve erken diş kaybına yol açabilir; erken kayıp da kalıcı dişlerin sıralanmasını etkileyebilir. Temas eden süt dişlerinde ip kullanmak bu riski azaltır.
Tutuculu diş ipi tek kullanımlık mıdır?
Çoğu tutuculu ip tek kullanımlık olarak tasarlanır. Aynı akşam içinde bir aralıktan diğerine geçerken suyla durulanarak kullanılabilir, ancak ip gevşediğinde, tüylendiğinde ya da kirlendiğinde atılmalıdır. Farklı kişiler arasında paylaşılmamalıdır.
Diş ipi dişlerin arasını açar mı?
Doğru kullanılan diş ipi dişlerin arasını açmaz ve dişleri yerinden oynatmaz. İp, temas noktasından kısa süre geçer ve ardından dişler doğal konumlarına döner. Aralarda zamanla boşluk görülmesi, büyüme ve diş değişimiyle ilgili farklı nedenlere bağlıdır.
Diş ipi her gün mü kullanılmalı?
Genel öneri, dişlerin birbirine değdiği bölgelerin günde bir kez temizlenmesidir. En uygun zaman akşam fırçalamasıdır, çünkü gece tükürük akışı azalır ve aralarda kalan artıklar daha uzun süre dişlerle temas eder.
Çocuk diş ipinden çok rahatsız oluyorsa ne yapılabilir?
Önce yalnızca bir-iki arka aralıkla başlayın, mumlu ya da şerit biçimli ip deneyin ve hareketin nazik olduğundan emin olun. İp sürekli takılıyor, yırtılıyor ya da çocuk belirli bir aralıkta ağrı duyuyorsa orada çürük ya da taşma yapan bir dolgu olabilir; muayene gerekir.
Ağız duşu diş ipinin yerine kullanılabilir mi?
Ağız duşu yemek artıklarını uzaklaştırmada yardımcıdır, ancak dişlerin temas noktasına yapışmış plağı diş ipi kadar etkili temizlemez. Tel tedavisi gibi özel durumlarda ek araç olarak önerilebilir. Hangi aracın uygun olduğunu diş hekiminizle konuşmanız en doğrusudur.
Bu yazı Santral Klinik editör ekibi tarafından hazırlanmıştır ve genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi kararı muayenede hekim tarafından verilir.
